In Museumtijdschrift leest u in elke editie over de mooiste en meest bijzondere tentoonstellingen van het moment. Wie zijn de mensen achter de tentoonstelling? Welke keuzes maken zij, welke uitdagingen komen op hun pad? Deze week vertelt Erik Moormann, conservator en emeritus hoogleraar Klassieke Archeologie over Domitianus. Met een tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden brengt hij het Rome van deze ‘vergeten’ Romeinse keizer tot leven.

Kunt u iets vertellen over de bijzondere bruiklenen?
“Het grote aantal internationale bruikleengevers heeft ons soms kopzorgen bezorgd, maar tegelijkertijd was er overal veel bereidheid om aan dit project, dat door de museumexperts als bijzonder is ingeschat, bij te dragen. Ik ben vooral gefascineerd door de voorwerpen die blijk geven van de belangstelling voor vreemd lijkende cultussen. Zo was Domitianus gefascineerd door de van oorsprong Egyptische godin Isis. Mogelijk was die interesse ook politiek gefundeerd. In Egypte was zijn vader aan de macht gekomen en het land verzorgde de graantoevoer voor de altijd hongerige bevolking van Rome. Onder de Egyptische stukken is onder meer een portret van Domitianus als farao: dit geeft blijk van die bijzondere band en van de hang naar traditie.” 

Conservator Eric Moormann

Wat vindt u het bijzonderste stuk in de tentoonstelling?
Dat is dit portret van Julia, de dochter van Titus, het nichtje van keizer Domitianus. Trots en zelfverzekerd kijkt deze vrouw de wereld in. Volgens sommigen was zij de mooiste vrouw van haar tijd. Maar niet alleen mooi: ze oefende grote invloed uit op de mannelijke leden van de familie, haar vader en diens broer, Domitianus. Achter de schermen heeft ze waarschijnlijk haar opvattingen duidelijk laten blijken, meer nog dan Domitianus’ eigen vrouw Domitia. Misschien hadden Julia en Domitianus een verhouding met elkaar.
Het is intrigerend om te zien hoe haar blik zich tot ons richt vanonder een bijzonder kapsel. Een soort bijenkorf, werd wel gezegd, die zo’n dertig jaar, vanaf ongeveer 70 na Christus, in de mode bleef bij jonge en oude vrouwen. We mogen dan niets weten over de echte beweegredenen en emoties van Julia, wel staat het vast dat haar look de wereld van de vrouw voor flinke tijd beïnvloedde. En dat mag gezien worden!”

Julia Titi, © The J. Paul Getty Museum, Malibu

Wat wilt u dat bezoekers leren of meenemen van de tentoonstelling?
“Romeinen fascineren ons nog steeds vanwege hun enorme rijk en hun prestaties op allerlei gebieden. Deze supermachtige keizer had te maken met allerlei tegenkrachten en moest de balans tussen tirannie en zich laten overrulen goed bewaken. Of hij goed of slecht was, wat de traditie wil, kan de toeschouwer zelf proberen te evalueren. We kunnen leren kritisch naar de geschiedenis te kijken.”  

Tijdens de opbouw van de tentoonstelling

God op aarde: keizer Domitianus’, t/m 22 mei in het Rijksmuseum van Oudheden, Leiden, MK geldig, www.rmo.nl. In verband met de coronamaatregelen is het museum tijdelijk gesloten. Wel is het mogelijk om een virtuele rondleiding te boeken via tickets.rmo.nl/lockdowntours.

Hoofdbeeld: Tijdens de opbouw van de tentoonstelling