Vanaf vandaag is voor het eerst de volledige correspondentie tussen de Nederlandse verzamelaar Andries Bonger (1861-1936) en de Franse kunstenaar Odilon Redon (1840-1916) toegankelijk. Andries Bonger (vriend van de gebroeders Van Gogh en tevens broer van Jo, de echtgenote van Theo van Gogh) bracht tussen 1894 en 1908 een indrukwekkende collectie kunstwerken van Redon bijeen, waarvan het overgrote deel is ondergebracht in het Van Gogh Museum. Bonger en Redon bouwden samen niet alleen aan de indrukwekkende verzameling, ook hadden ze een levenslange hechte vriendschap en vertrouwensband. Met de publicatie van de rijke correspondentie van 317 brieven krijgt Bonger als belangrijk figuur in het verhaal van de Van Gogh Museum collectie eindelijk een stem. In de tijdelijke presentatie Zielsverwanten: Andries Bonger en Odilon Redon wordt de bijzondere relatie verkend en worden Bongers mooiste Redons getoond.

Bewonderaar en vriend
Andries Bonger leerde Odilon Redon kennen via schilder Émile Bernard en kunsthandelaar Theo van Gogh. Bonger werd direct gegrepen door Redons oeuvre: hij zag het mysterieuze werk van de Franse kunstenaar als absoluut hoogtepunt van de eigentijdse kunst. Al snel begon hij fanatiek met het verzamelen van wat een van de compleetste verzameling van Redons werk ter wereld zou worden. Hij was hiermee zijn Hollandse tijdgenoten ver vooruit.

“Als ik naar mijn hele verzameling kijk besef ik met verbazing hoe gevarieerd uw kunst is. Uw kunst lijkt tegenwoordig opnieuw te ontluiken; dat zie je niet vaak. Zoveel anderen hebben zich vastgelegd op steeds dezelfde melodie. […] Ik ga nooit mijn huis uit zonder naar uw werk te kijken. In de avond is het gezelschap waar ik aan gehecht ben geraakt. Ik zou niet lang zonder kunnen.” – Bonger aan Redon (1903)

Bonger was niet alleen een groot verzamelaar van het werk van Redon, maar groeide uit tot de belangrijkste vertrouweling van de kunstenaar. De twee deelden een passie voor muziek, literatuur en beeldende kunst, correspondeerden frequent en zochten elkaar geregeld op. De honderden uitgebreide brieven die Bonger schreef aan Redon waren tot nu ontoegankelijk. Met de publicatie van de correspondentie in het Franstalige boek Sans adieu, uitgegeven door Cohen&Cohen Éditeurs, krijgt de broer van Jo Bonger (vrouw van Theo van Gogh) eindelijk een stem. Vanaf vandaag is ook een speciale Nederlandstalige voordracht te beluisteren. In deze bloemlezing verkennen de twee bekroonde ITA-acteurs Hans Kesting (1960) en Hugo Koolschijn (1946) de mooiste passages uit de rijke correspondentie tussen kunstenaar en verzamelaar.

De Redons van Bonger te zien in het Van Gogh Museum
Andries Bonger streefde naar het verzamelen van een compleet overzicht van het in zijn ogen oneindige rijke oeuvre van Odilon Redon. Dankzij de inspanningen van de verzamelaar heeft het Van Gogh Museum een van de rijkste collecties van de symbolistische meester in huis. De collectie beslaat allerlei media, van prenten in zwarte lithografische inkt en tekeningen in poederig houtskool tot de pure pigmenten van het pastel en de kleurenpracht van decoratieve panelen. De werken hing Bonger vol trots aan de wanden van zijn appartement. Wanneer hij thuis kwam in zijn huis aan de Stadhouderskade in Amsterdam stond hij oog in oog met werken als De Rode boom en Boeddha. In zijn brieven aan Redon liet Bonger weten hoe veel dit constante persoonlijke contact met de werken voor hem betekende.

“Uw Boeddha verrast me telkens weer. Als u op kerstavond de kunstwerken had gezien, bescheiden aangelicht vanuit de hoeken en met kaarsen in de kroonluchter was u er verrukt van geweest. Ik voelde me gelukkig die avond.” – Bonger aan Redon (1905)

Redon en Bonger hadden ook veel contact over de manier waarop de kunstwerken het beste tot hun recht kwamen. Zo koos Redon de lijsten en passe-partouts voor zijn werken met veel aandacht en in nauw overleg met Bonger. De originele lijsten en passe-partouts zijn allemaal bewaard gebleven en zullen – net als een groot deel van de verzameling van Bonger – te zien zijn in de tijdelijke presentatie in het Van Gogh Museum.

“En vertel me vooral over de lijsten waar ik de zorg voor heb gehad en ook over het effect op de kunstwerken. Die veranderen zo als ze verplaatst worden! Ze lijken me zo kwetsbaar en gevoelig voor wat om hen heen is. Ik ben soms bang voor hun constitutie. Maar ik weet hoe goed uw gele behang bij ze past en ze verfraait.” – Redon aan Bonger (1905)

Publicaties en presentatie
Zielsverwanten: Andries Bonger en Odilon Redon is te zien in het Van Gogh Museum tot en met 3 juli 2022. De publicatie Sans adieu met daarin de volledige correspondentie tussen Bonger en Redon, is beschikbaar in het Frans. Deze is geredigeerd en geannoteerd door Dario Gamboni en Merel van Tilburg met medewerking van Fred Leeman, Pierre Pinchon, Fleur Roos Rosa de Carvalho en Julien Zanetta. Een Nederlandstalige bloemlezing van de correspondentie – voorgedragen door Kesting en Koolschijn – is samen met beelden van de tentoonstelling te beluisteren en bekijken in een vierdelige videoserie via het Youtube-kanaal van het museum.

Vanaf vandaag is de Bonger-collectie ook beschikbaar op de website van het Van Gogh Museum. Informatie uit de nieuwe bestandscatalogus over de 36 Redons uit de collectie van het Van Gogh Museum, geschreven door conservator Fleur Roos Rosa de Carvalho, is binnenkort volledig online toegankelijk. Hiermee is het verhaal van een belangrijke deelcollectie van het museum eindelijk compleet en op passende wijze ontsloten.

Bron: Persbericht Van Gogh Museum
Beeld: Odilon Redon, ‘Boeddha’, 1904