Boukje Schaap, foto Museum Catharijneconvent.

“Bezoek eens een Nederlandse kerk”, tipt Boukje Schaap van Museum Catharijneconvent. “Die is met zijn imposante kunstwerken, geschiedenis en architectuur kerk en museum ineen.”

Vorig jaar verscheen het koffietafelboek Kerkinterieurs in Nederland, een staalkaart van honderd kerken en synagogen schitterend in beeld gebracht en ruim voorzien van prettig toegankelijke kunsthistorische informatie. Nu heeft initiatiefnemer Museum Catharijneconvent de volgende stap gezet: in het ‘Grootste Museum van Nederland’ zijn verspreid over ons land elf kerken en twee synagogen samengebracht, die hun openingstijden verruimen en bezoekers langs hun schatten leiden. Projectleider Boukje Schaap vertelt waarom ze een bezoek waard zijn.

Wat is de achterliggende gedachte van het ‘Grootste Museum van Nederland’?
“De ontkerkelijking van Nederland gaat gestaag door. Er sluiten gemiddeld twee kerken per week, waardoor veel objecten hun functie verliezen. Er is als het ware een derde Beeldenstorm aan de gang. Als rijksmuseum gespecialiseerd in christelijke kunst willen we het erfgoed onder de aandacht brengen dat dreigt te verdwijnen. We hebben prachtige en heel diverse kerken en synagogen in Nederland. Zonde dat zo weinig mensen dat weten. Op vakantie in het buitenland bezoeken we steevast kathedralen en dorpskerkjes, waarom niet in eigen land?”

Domkerk in Utrecht, fragment, foto Arjan Bronkhorst.

Het boek over kerkinterieurs is eerder kunsthistorisch dan religieus opgezet. Geldt dat ook voor het ‘Grootste Museum van Nederland’?
“Zeker. Het uitgangspunt zijn de interieurs en de kunst, niet de religieuze context. Maar aan de hand van objecten kun je wel verhalen vertellen die niet meer voor iedereen vanzelfsprekend zijn, bijvoorbeeld over de betekenis van een altaar.”

Voor wie is het ‘Grootste Museum van Nederland’ bedoeld?
“Vooral voor mensen die normaliter niet zo snel een kerk binnenstappen. En we willen ook de twintigers en dertigers aanspreken. Die generatie is wel geïnteresseerd, maar is onbekend met dit erfgoed en weet niet wanneer ze ergens binnen mogen. Omdat de rijkdom van het interieur vaak niet aan de gevel is af te zien, plaatsen we interieurfoto’s op billboards aan de buitenkant, als voorproefje van het woweffect dat je hebt als je de kerk ingaat.”

Wat kunnen bezoekers verwachten als ze eenmaal binnen zijn?
“Om de verhalen van de kerk te vertellen, is bij de entree een audiotour te koop. Omdat de fragmenten automatisch starten als je bij bepaalde plekken aankomt, blijft de beleving van het gebouw intact.”

Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw Sterre der Zee in Maastricht, foto Arjan Bronkhorst.

Hoe is de selectie van elf kerken en twee synagogen tot stand gekomen?
“We hebben gekeken naar spreiding in de tijd, van de Middeleeuwen tot de twintigste eeuw. Er zitten grote, stadsgezicht bepalende kerken bij zoals de Domkerk in Utrecht, maar ook vier kleine dorpskerkjes in Groningen. Daarbij komt het hele land aan bod, van Groningen tot Maastricht en van Amsterdam tot Enschede.”

Synagoge in Enschede, foto Arjan Bronkhorst.

Er zijn katholieke en protestantse kerken te bezichtigen, naast joodse synagogen. Waarom geen boeddhistische of hindoeïstische tempels en islamitische moskeeën?
“Omdat de tempels en moskeeën nog niet oud genoeg zijn om als erfgoed te worden aangemerkt. Bovendien is onze expertise de joods-christelijke traditie – dat speelt ook een rol.”

Wat is een echte verrassing?
“De Cenakelkerk in de Heilig Landstichting is on-Nederlands van top tot teen beschilderd. Hij was tot voor kort alleen open op zondagmiddag, maar straks vier dagen per week. Ook de synagoge van Enschede is een onbekende parel.”

Opmerkelijk dat in een land met een geschiedenis van verzuiling en schisma’s verschillende kerkgenootschappen samen deelnemen aan het ‘Grootste Museum van Nederland’. Kostte dat moeite?
“De kerken en synagogen staan erg open voor samenwerking. Ze hebben allemaal te maken met de veranderende rol van de kerk in de samenleving en zoeken naar manieren om daarop in te spelen.”

Hoe lang loopt dit project?
“Minimaal drie jaar, maar het kan veel langer mee. Afhankelijk van het succes en de ervaring van bezoekers hopen we in de loop van de tijd meer kerken toe te voegen.”

‘Het Grootste Museum van Nederland’ gaat op donderdag 6 juli officieel open. Met uitzondering van de synagogen van Enschede en van Amsterdam en de Sint-Jan in Gouda zijn de kerken gratis toegankelijk. Voor deelnemers en openingstijden zie grootstemuseum.nl.

Hoofdbeeld: Cenakelkerk in de Heilig Landstichting, foto Arjan Bronkhorst.

WINACTIE! Museumtijdschriftlezers maken 3 x kans op het boek Kerkinterieurs in Nederland (WBOOKS, t.w.v. € 49,95). Doe mee en vul vóór 10 juli 2017 onderstaand formulier. De winnaars ontvangen maandag 10 juli bericht.

De winactie liep tot 10 juli 2017.