Tentoonstellingen aanmelden

Dansen in rode modder
Edo Dijksterhuis

Kunstcriticus

  • 2 maanden geleden
  • Recensie
  • Beeldende kunst

In Kunsthal Kade reageren vijftien jonge Zuid-Afrikaanse kunstenaars op het heden, verleden en toekomst van hun land. Dat gaat gepaard met woede en verontwaardiging, maar ook poëzie.

Toen in 1990 de apartheid werd afgeschaft en niet veel later Nelson Mandela de gevangenis verliet, stond Zuid-Afrika aan de vooravond van radicale veranderingen. En bij een hervormd land hoort een nieuwe vlag. Er werd een wedstrijd uitgeschreven, maar tussen de meer dan zevenduizend inzendingen zat niet één geschikt ontwerp. Met Mandela’s presidentiële inauguratie voor de deur sloeg een ambtenaar aan het schetsen en bij gebrek aan beter werd dat idee gebruikt. Deze vlag was bedoeld als tijdelijk, maar bijna een kwarteeuw na dato lijken bevolking en gezagsdragers de gekantelde Y-vorm te hebben geaccepteerd als officiële landsvlag.

Zo niet Nolan Oswald Dennis (1988) uit Johannesburg. Iedere paar jaar maakt hij een nieuwe vlag, alsof de ontwerpwedstrijd nog volop gaande is. Het verleden is niet af, wil hij maar zeggen, en al helemaal niet af te dekken met een dundoek waaraan een sterk geïdealiseerd verhaal over een regenboognatie vasthangt.

Nolan Oswald Dennis, ‘Mask Off (Bomkhonto Sizmisele)’, 2017, foto Mike Bink.

Dennis vult met zijn werken meer blinde vlekken in het Zuid-Afrikaanse historisch bewustzijn. Soms heel letterlijk. Zo mocht Mandela tijdens zijn gevangenschap niet gefotografeerd worden, uit angst dat zijn beeltenis door het ANC zou worden gebruikt als propaganda. Dennis maakte computergegenereerde portretten van hoe Mandela er toen moet hebben uitgezien, een soort historische reconstructie.

Brandende autobanden
Dennis is een van de vijftien jonge Zuid-Afrikaanse kunstenaars die Kunsthal Kade heeft samengebracht op de tentoonstelling ‘Tell Freedom’. Sommigen timmeren al enige tijd internationaal aan de weg, zoals Dineo Seshee Bopape en Francois Knoetze, van anderen gaan we ongetwijfeld nog meer horen. Het zijn twintigers en dertigers, en daarmee perfecte vertegenwoordigers van een land waar 66% van de bevolking jonger is dan 35 jaar.

Kemang Wa Lehulere, ‘The messengers or The knife eats at home’, 2015.

Dat betekent ook: ze hebben geen van allen de apartheid meegemaakt en zijn inwoners van ‘het nieuwe Zuid-Afrika’. Het is echter onvermijdelijk dat de heftige geschiedenis van hun land doorklinkt in hun dagelijks leven en daarmee in hun kunst, die vaak sterk politiek geladen is.

Haroon Gunn-Salie en Aline Xavier nemen stille wraak op oerkolonist Jan van Riebeeck door enkel de handen van zijn standbeeld in was af te gieten en de rest van zijn lichaam te laten verdwijnen achter een muur. De autobanden in de installatie van Kemang Wa Lehulere herinneren aan de manier waarop vermeende collaborateurs in townships werden geëxecuteerd met brandende exemplaren om hun nek. En in een beklemmende video propt Lerato Shadi haar mond vol aarde, een verwijzing naar het jarenlange stilzwijgen rondom inheemse landrechten, maar ook naar de manier waarop slaven zelfmoord pleegden.

Bronwyn Katz, ‘Grond Herinnering’ (fragment), 2015.

Melancholie en mededogen
‘Tell Freedom’ past mooi in de reeks landententoonstellingen die KAdE sinds een paar jaar maakt. Maar meer dan bijvoorbeeld ‘Now Japan’ (2013) of het aan België gewijde ‘De Vierkantigste Rechthoek’ (2014) hangt er nu een koortsachtige sfeer rond het thema van nationale identiteit. Zuid-Afrika is in feite een jonge natie die zich nog aan het (her)uitvinden is. De aanwezige kunstenaars nemen hun taak als nationale ‘soul searchers’ bijzonder serieus, maar willen daarnaast werk maken dat niet alleen geschikt is voor binnenlandse consumptie. Dat valt niet mee in een land met zo’n specifieke historie, dat zo lang geïsoleerd is geweest.

Toch slagen flink wat deelnemers erin Zuid-Afrika neer te zetten als een plek waar naast woede ook andere emoties heersen. Uit de foto’s die de zwarte Sabelo Mlangeni maakte van verarmde blanke landgenoten spreekt bijvoorbeeld melancholie en mededogen. Bronwyn Katz gaat nog een stapje verder. In haar video wordt de brief voorgelezen van een grootmoeder aan haar kleindochter die verhuist naar de grote stad. Ze moet niet vergeten waar ze vandaan komt en wie ze is. Ondertussen smeert een dansend meisje haar benen in met rode modder. Historie wordt herinnering wordt poëzie.

‘Tell Freedom’, t/m 6 mei, Kunsthal Kade, Amersfoort, MK geldig, www.kunsthalkade.nl

Hoofdbeeld: Zaaloverzicht met werk van Francois Knoetze, Mawande Ka Zenzile en Ashley Walters, foto Peter Cox.

Reageer op Dansen in rode modder

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht

Er is één reactie op Dansen in rode modder
  1. semprematerna

    Mooie foto en daar ben je zo aan gewend. En jullie hebben een lekker weekend gehad,op naar de lente. Dan kan je weer heerlijk hollen met vriend Guus bij het paradijsje.