Tentoonstellingen aanmelden

Geborgenheid in Bergen
Jet van der Sluis

Kunsthistoricus en publicist

  • 1 maand geleden
  • Recensie
  • Beeldende kunst

Museum Belvédère heeft een goede radar voor eigenzinnig schildertalent. De eerste museale solotentoonstelling van Jaap Min laat zien hoe hij zich, wars van heersende kunstnormen, wijdde aan eigenzinnige landschappen en stillevens.

Bij een bezoek aan de tentoonstelling van Jaap Mins oeuvre zijn het vooral de sterke, geabstraheerde landschappen die je adem doen stokken. Ze doen qua palet denken aan de expressionistische Bergense School uit de jaren tien en twintig, maar ze refereren ook aan het beste van het Groninger kunstenaarscollectief De Ploeg. Onwillekeurig dringt de vraag zich op: wie was deze schilder eigenlijk?

‘Rode landweg’, 1980/81, olieverf op doek, 75 x 100 cm, part. coll.

Zwevende keien
Jaap Min (1914-1987) werd in het Noord-Hollandse Bergen geboren in een warm katholiek nest en bleef zijn hele leven religieus. Gezien zijn tekenaanleg leek een opleiding tot huisschilder een logische en financieel haalbare keuze, maar al spoedig kroop het bloed waar het zo graag gaan wilde. Na teken- en schilderlessen bij de Bergense schilder Matthieu Wiegman kon hij met financiële steun van een bevriend echtpaar naar de Rijksacademie Amsterdam. Eenmaal afgestudeerd zag hij zich, als vader van een gezin met uiteindelijk zeven kinderen, gedwongen zijn veelzijdige talent in te zetten voor monumentale, veelal religieuze opdrachten. Met enige tegenzin aanvaardde hij zelfs een docentschap aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht, maar zijn hart lag bij het schilderen in de geborgenheid van zijn Bergense atelier.

Daar ontstonden vanaf de jaren zestig zijn magistrale, donkere landschappen, geïnspireerd door de Voertpolder en de duinen waar hij op uitkeek. Landschappen waarin kleurige wolken ‘als robuuste zwerfkeien door de luchten lijken te zweven’ (aldus de criticus Bas Roodnat) en waarvan de uitgestrektheid wordt benadrukt door donkere damhekken en sterk gestileerde koeien. Ze zijn van een verstilde eenzaamheid, veelal ontdaan van menselijke aanwezigheid, en ademen een haast mystieke sfeer. De composities zijn opgebouwd uit zwaar omlijnde kleurvlakken, maar refereren onmiskenbaar aan bestaande vergezichten en boerderijen. In zijn gouaches en tekeningen werkte Min natuurgetrouwer, maar tegelijkertijd blijft de abstrahering, het grote gebaar.

‘Damhek met koeien’, 1974, olieverf op doek, 65 x 80 cm, part. coll.

Rusteloze zoektocht
Een klein kabinet op de tentoonstelling is gewijd aan zijn stillevens: een schaal met peren die de invloed van Cézanne verraadt en opvallend veel vissen met brood, een religieus thema. Daarnaast zijn er portretten en mensfiguren, waaronder ‘Bespotting’, een afbeelding van de lijdende Christus die het meest overtuigend is. Er is iets vreemds aan de hand met deze beelden: door de stilering die Min toepast, worden ze teruggebracht tot hun existentiële eenzaamheid. Zijn figuren lijken tot geen enkel contact in staat. Dat onvermogen is al pregnant aanwezig in ‘Man en Vrouw’, maar wordt ronduit naargeestig in ‘Moeder en Kind’, dat eerder een verslindende relatie dan het klassieke madonnathema verbeeldt.

‘Stilleven met biezen mand’, 1977, olieverf op doek, 35 x 43 cm, part. coll.

In zijn beste schilderijen verstond Jaap Min zich met het landschap waarin hij zich geborgen voelde. Ze zijn geladen met een zekere zwaarte en melancholie en getuigen van zijn rusteloze zoektocht naar het wezen van de schepping. Voor Jaap Min was schilderen een zijnsvoorwaarde, een bezielde bezigheid. Daar heeft hij zijn leven aan gewijd: verborgen en geborgen in Bergen.

Jaap Min’, t/m 22 september in Museum Belvédère, Heerenveen-Oranjewoud, MK geldig, www.museumbelvedere.nl

Hoofdbeeld: ‘Damhekken-Voert’, 1980, olieverf op doek, 75 x 100 cm, part. coll.

Reageer op Geborgenheid in Bergen

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht

Er zijn 6 reacties op Geborgenheid in Bergen
  1. Hans van Marwijk

    Ik was Observer in het atelier van Matthieu Wiegman en kreeg les van JaapSax, Mies Bloch en Nico G. Berkhout, allen uit Bergen. Na mijn Italiaanse en Franse schilder periode weer terug in mijn geboorte dorp waar ik nog steeds schilder.
    http://www.hansvanmarwijk.nl

    • walter Vandewaetere

      Ik ben het eens met Franklin Tombeur. De moeite waard maar uit Vlaanderen een hele afstand.

  2. Franklin Tombeur

    Hé wat pakkend ! Doet een beetje fauvistisch aan. Was het niet zo ver ik kwam het bezoeken.
    F.T. (Gent)