Tentoonstellingen aanmelden

Het museum als catwalk
Dorien Tamis

Kunsthistoricus

  • 1 jaar geleden
  • Recensie

Wat doet een kunsthistoricus nu de musea nog dicht zijn? Dorien Tamis struint het internet af naar museale mode. Hoe wekken Nederlandse musea de kwetsbare historische kostuums tot leven? 

Waar de een het beschouwt als niet meer dan een noodzakelijk kwaad – behalve koud zou het ook bepaald aanstootgevend zijn wanneer je onaangekleed de straat op zou gaan voor de noodzakelijke boodschappen is kleding voor de ander het eerste en meest expressieve uitdrukkingsmiddel van de mens. Kunst of kunstnijverheid: inhoudelijk is het even veelzeggend of je de bijna buitenaards mooie en technisch vernuftige kleding van Iris van Herpen bewondert, of tot de steeds slinkende groep dragers van de al eeuwenlang onveranderde klederdrachten behoort. Met beide laat je zien wie je bent en waar je staat

Campagnebeeld van het Zeeuws Museum tussen 2007 en 2016. De foto van Maarten Schets werd oorspronkelijk gepubliceerd in Avenue. De kap is gemaakt door hoedenmaakster Elisabeth van der Helm.

La bella figura
Waar het musea aangaat, laat
de benadering van mode, kostuum en accessoires vaak een zekere tweeslachtigheid zien. Met Erwin Olafs vormgeving van het brede collectie-overzicht Catwalk in 2016 in het Rijksmuseum nog vers in het geheugen; tentoonstellingen op dit gebied zijn vaak een lust voor het oog, en worden – tegen de vooroordelen in niet alleen door vrouwen maar ook door mannengoed bezocht. Tegelijkertijd kleeft er een vluchtig imago aan, oppervlakkig en ijdel. Fare la bella figura zoals bij de Italianen, blijft in ons calvinistische Nederland een verdachte bezigheid, ook voor musea.

Bruidsjapon uit 1759 gefotografeerd door Erwin Olaf, model: Ymre Stiekema, collectie Rijksmuseum, Amsterdam

Virtuele pashokjes
Crinolines, korsetten, flapper dresses en caraco’s, in Nederland is het vooral het Kunstmuseum Den Haag dat zich profileert als hét museum waar je heerlijk kunt windowshoppen in het verleden. Je zou je wensen dat zulke musea eindelijk eens worden uitgerust met virtuele pashokjes, zodat je jezelf als een tijdreiziger in de spiegel kunt bekijken, in een achttiende-eeuwse Japonse rok, of in een drie deuren brede robe à la Française, die in Den Haag overigens gewoon onder de noemer galajapon gaat. 

Galajapon uit ca. 1760-65, collectie Kunstmuseum Den Haag

Verkleedpartij
Om historische kleding voor het publiek tot leven te wekken is een hachelijke onderneming, want het weinige dat bewaard is gebleven is uiterst kwetsbaar, voor vuil, voor licht, voor kreuken, voor spanning, voor eigenlijk alles wat niet in het donker in een zuurvrije doos liggen behelst. Laat staan dragen. In het verleden kwamen de modeshows van historische stukken het Centraal Museum in Utrecht op den duur dan ook op stevige kritiek te staan. In de tentoonstelling Uit de mode (2017) was dat gegeven mooi vertaald in een onderdeel waar de bezoekers zelf pasmodellen van kleermakerskatoen, zware rokken en krappe lijfjes op poppen konden draperen. En al was zelf aantrekken natuurlijk niet de bedoeling, er waren er die veel plezier beleefden aan een verkleedpartij.   

Kostuumshow in de Stallen, Centraal Museum Utrecht, 24 april 1988

Adellijke onderbroek
Wat de collecties van musea bereikt is overwegend de dure (gelegenheids)kleding, chique couture en met de hand geborduurde baljaponnen uit meters en meters dure stof, al slipt er een heel enkele keer wel eens een adellijke onderbroek tussendoor. Tot de opkomst van de synthetisch gemaakte stoffen en de fast fashion werd de doorsnee kleding afgedragen tot het eindstadium, dat wil zeggen poetslappen of papierpulp. Pas in de twintigste eeuw werd de dagelijkse dracht van de gewone man ook de moeite van het bewaren waard gevonden. Aandoenlijk verschoten en versteld, vind je werkjasjes en open-gordijntjesondergoed terug in de verzameling van het Nederlands Openluchtmuseum. Omdat er in de uitgebreide collectie online geen onderverdeling is aangebracht, is die minder makkelijk te navigeren voor diegene zonder duidelijk doel. Een mooi thema als ‘hoe draag je dit dan’ is dan een uitkomst, en zou best uitbreiding verdienen. 
Wie de verhalen zoekt bij de kleding kan terecht op Modemuze, waar de grotere modemusea en organisaties als de Nederlandse Kostuumvereniging zich aaneengesloten hebben. Die reikwijdte is wat dit platform zo de moeite waard maakt. Je vindt er niet alleen berichten vanuit de musea zelf, zoals aankondigingen van tentoonstellingen, maar ook voorpublicaties van boeken, tips voor online films, blogs van re-enactors en thematische besprekingen. Wat daar deze dagen besproken wordt? Beschermende kleding natuurlijk, van mondkapjes tot maliënkolders. 

Losse of open vrouwenonderbroek, Overijssel, jaartal onbekend, collectie Nederlands Openluchtmuseum, Arnhem

Hoofdbeeld: De bruidsjapon van Helena Slicher (1737-1776) die ze volgens overlevering droeg bij haar huwelijk op 4 september 1759 met Aelbrecht baron van Slingelandt (voorkant), collectie Rijksmuseum, Amsterdam


Reageer op Het museum als catwalk

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht

Uw reactie wordt gepubliceerd onder dit artikel en kan gebruikt worden in het tijdschrift.

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.