Tentoonstellingen aanmelden

Ingenieus en verfijnd
Dorien Tamis

Kunsthistoricus

  • 2 weken geleden
  • Recensie
  • Design en toegepaste kunst

De laatste tijd staat historisch textiel volop in de belangstelling. Zo vormen oude kostuums momenteel het middelpunt van twee tentoonstellingen in Bergen en Zaandam. Vanwaar die opleving?

Een weelde aan stroken vergeelde, verfijnde kant, een reconstructie van een luchtig geplooide molensteenkraag, elegante lange dameshandschoenen afgezet met zilverkant of een fraai geplooid damesjasje van zoet gebloemde katoen: tentoonstellingen van historische textiel zijn vaak een lust voor het oog. Zo’n expositie bezoeken heeft wel iets weg van etalages kijken, zij het zonder de mogelijkheid iets te kopen. En zoals bij winkelen de verveling opeens kan toeslaan, kun je je bij dit soort tentoonstellingen plotseling afvragen waarom je al dit fraais eigenlijk te zien krijgt.

Jak met ‘Pli-Watteau’-plooien, 1770. Collectie Museum het Sterkenhuis. Foto: Geer Roobeek.

Oma’s kastje
Het Zaans Museum presenteert ‘Kant. Superieur handwerk’ naar aanleiding van het internationale kantevenement We Love Lace, dat plaatsvond in Zaandam. Van die tentoonstelling moet je je niet teveel voorstellen: aan het eind van de vaste opstelling staan tegen een trap een tekstbord en twee flinke ladenkasten met een selectie uit de streekdrachten- en kostuumcollectie. Babymutsjes, mitaines en zakdoeken: het is alsof je de laatjes van het kastje waarin oma haar herinneringen bewaarde een voor een opentrekt.

Tulen doopjurk, eind negentiende eeuw. Collectie ZOV/Zaans Museum.

Zijn die met glas afgedekte laden voor de bezoeker een aardige, verrassende manier om het textiel te bekijken, het is voor het behoud van het fragiele materiaal ook veel beter omdat het de mate waarin het aan het licht wordt blootgesteld aanzienlijk terugbrengt. In de summiere omschrijvingen aan de voorkant van de laden is duidelijk rekening gehouden met de komst van kantexperts, want voor anderen blijft het raden wat nu precies Dresdens stopwerk is, Mechelse kant of Rijselse kant type Beveren.

Kappenplooister
Ook in Bergen mag je bij ‘Mooie Plooien. Elegante rijkdom in Museum het Sterkenhuis’ laatjes openen. Tegenover de ladenkasten en vitrines met kledingstukken in de eerste kamer van de museumboerderij is een tableau opgesteld rond een kappenplooister, ooit een officieel beroep. Ze staat er te midden van haar gereedschap: op maat gemaakte strijkijzers, zogenaamde boltijzers, plooirekjes en zelfs plooimachientjes. Een goedgeklede klant heeft zich juist gemeld om de ingenieuze plooien van de keurig gewassen en gesteven mutsen – precies zo uitgemikt dat de motieven van het kant mooi blijven doorlopen – te keuren.

Maar dat is niet het enige, want met deze tentoonstelling wordt meer nagestreefd dan alleen het tonen van oude regionale kostuums, hoe mooi ook. In het tweede vertrek wordt een overzicht gegeven van de geschiedenis van geplooide kleding, te beginnen bij de oude Egyptenaren. Dit onderdeel leunt nogal op lange teksten, maar met de archeologische vondsten en reconstructies gemaakt door textielkunstenaar Ann Richards blijft het gelukkig net interessant. Tot slot betrekken de van gerecyclede stof geregen en geplooide stukken van kunstenaar Gerda Schimmel de tentoonstelling op het heden.

Gerda Schimmel, ‘Nachtlicht’, 2013. Poetslap met drukinkt, tapijtgaren.

Of je nu gewoon mooie elementen uit de collectie laat zien of een verder strekkend verhaal wil vertellen, bij tentoonstellingen waar oude Nederlandse klederdracht de hoofdmoot vormt ligt de ‘stroopwafels en klompen’-gemakzucht al gauw op de loer. Maar de greep naar oude textiel in veel meer tentoonstellingen dan alleen deze twee past ook maar al te goed in een tendens om de spilzucht van de hedendaagse mode-industrie kritischer te benaderen. Voor de productie van moderne consumentenkleding zijn grote hoeveelheden grondstoffen en energie nodig. Nog eens een ongelofelijke wissel op het milieu trekken de miljoenenvoorraden onverkochte kleding die uiteindelijk verbrand worden, niet alleen door fast fashion-ketens, maar ook door luxemerken die exclusief wensen te blijven. Tegen die achtergrond is de veel duurzamere omgang met gebruikstextiel van onze voorouders een lichtend voorbeeld, en dat zou de hausse aan belangstelling voor dat onderwerp zo maar eens kunnen verklaren.

Mooie Plooien’, t/m 28 oktober in Het Sterkenhuis, Bergen NH, MK geldig, www.museumhetsterkenhuis.nl.
Kant’, t/m 30 september in het Zaans Museum, Zaandam, MK geldig, www.zaansmuseum.nl.

Hoofdbeeld: Westfriese kap, 1890. Foto: Geer Roobeek.

Reageer op Ingenieus en verfijnd

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht

Er is één reactie op Ingenieus en verfijnd