Tentoonstellingen aanmelden

Kwaliteit boven identiteit
Edo Dijksterhuis

Kunstcriticus

  • 3 maanden geleden
  • Recensie
  • Beeldende kunst

Nicky Assmann, ‘Radiant’, Foto: Aad Hoogendoorn

Frieda Hunziker, ‘Compositie’, 1965, collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

‘Meesterlijke vrouwen’ zet kunstenaars die vanwege hun gender zijn onderbelicht alsnog in de spotlight. Een emancipatoire tentoonstelling die gelukkig kwaliteit boven identiteit stelt.

“Do women have to be naked to get into the Met. Museum? Less than 5% of the artists in the Modern Art sections are women, but 85% of the nudes are female.” Het stond te lezen op een poster die het feministische

kunstcollectief Guerilla Girls al in 1989 ophing bij het New Yorkse Metropolitan Museum of Art. Inmiddels begint de boodschap langzaam door te sijpelen. Ook de Nederlandse musea zijn de afgelopen jaren bezig met een inhaalslag. De tentoonstelling ‘Vrouwen van Museum Gouda’ is net voorbij, het TextielMuseum in Tilburg toont momenteel werk van vrouwelijke Bauhaus-leden en het Cobra Museum in Amstelveen belicht binnenkort de vrouwen in en rond Cobra. Zelfs het Stedelijk Museum Amsterdam – lange tijd bolwerk van macho modernisten – heeft met tentoonstellingen van Jacqueline de Jong, Raquel van Haver en Maria Lassnig een aardige reeks neergezet.

Al deze initiatieven zijn noodzakelijk en toe te juichen, maar ook enigszins problematisch. Door de kunst expliciet te presenteren als gemaakt door vrouwen, wordt de identiteit van de kunstenaar bijna belangrijker dan de kwaliteit van het werk. En dat kan vertroebelend werken.

Het is daarom aan te raden om bij het betreden van ‘Meesterlijke vrouwen’ alle voorkennis uit te schakelen. Te vergeten dat het gaat om tien vrouwen uit de eerste helft van de twintigste eeuw en tien eigentijdse geestverwanten. Dat honderd jaar vrouwenkiesrecht de aanleiding is. Zelfs de titel. Wat je dan ziet: een knap gemaakte tentoonstelling met divers werk van hoge kwaliteit en minstens één geweldige herontdekking.

Charley Toorop, ‘Zelfportret met drie kinderen’, 1929, collectie Groninger Museum, © Pictoright Amsterdam 2019

Geen toevalstreffers
Die verrassing is Frieda Hunziker. De schilder werd geboren in 1908 en was al veertig toen ze abstract begon te werken. Ze gold in de naoorlogse jaren als bekend en werd zelfs door De Telegraaf gevraagd naar haar mening over aanstormend talent Karel Appel. Anderzijds werd ze keihard paternalistisch bejegend. Toen ze een reis won van de KLM werd haar gewenste bestemming Afghanistan door de luchtvaartmaatschappij beschreven als ‘een land voor sterke mannen – niet voor alleenstaande zwakke vrouwen die met een schilderdoos de woestijn of de bergen in willen trekken’. Uiteindelijk ging ze naar Curaçao, waar het tropenlicht haar inspireerde tot composities die ook nu nog superfris en ijzersterk ogen. De zo goed als vergeten Hunziker verdient absoluut een solo

Voor Nola Hatterman begint de herwaardering al langzaam op gang te komen. Haar portretten van Surinaamse marrons hangen in de eerste zaal tegenover de arbeiderskoppen van Charley Toorop, veruit de bekendste naam in de tentoonstelling. Hun werk wordt geflankeerd door contemporaine pendanten van Marlene Dumas en Raquel van Haver. Die koppeling van oud en nieuw laat zien dat meesterwerken door vrouwen geen geïsoleerde toevalstreffers zijn, maar dat ze in een traditie staan. De werken versterken elkaar bovendien en hun thematische afstemming zorgt voor eenheid en samenhang binnen de zaal – wat best lastig is met zo veel verschillende kunstenaars.

Eva Besnyö, ‘Vrouwen doen de was op een binnenvaartschip in Sluis, Limburg’, 1953, collectie MAI

Oog voor detail
Diversiteit is in ‘Meesterlijke vrouwen’ heel breed opgevat. Niet alleen zijn de twintig getoonde kunstenaars uiteenlopend in stijl en handschrift, ook medium en materiaalgebruik zijn maximaal opgerekt. Zo hangen er wandkleden van Adya van Rees-Dulith en Barbara Broekman. Een enorm glas-in-loodraam van Jacoba van Heemskerck is gecombineerd met een mobile van gekleurd plexiglas van Nicky Assmann. En Marjolein Witte beantwoordt de geometrische schilderkunst van Lou Loeber met een groot hoekig sculptuur.

De meeste combinaties van avant-garde en hedendaags zijn onverwacht en knap gevonden. Maar eentje is voor de hand liggend: de foto’s van Eva Besnyö en de film van Robin de Puy. Allebei vitaal in serieus zwart-wit, met barmhartig oog voor de mens in de marge. Toch mocht deze ‘inkopper’ niet ontbreken. De foto’s van Besnyö fungeren als een soort legenda voor de hele tentoonstelling. Haar zeilschepen, architectuur en portretten leggen lijntjes naar de werken in de andere zalen en zorgen – vanuit het hart van het tentoonstellingsparcours – voor een mooie spanningsboog. Dat liefdevolle oog voor detail maakt deze toch al belangrijke tentoonstelling ook een genot om te bezoeken.

‘Meesterlijke vrouwen’, t/m 8 september in Stedelijk Museum Schiedam, MK geldig, Stedelijk Museum Schiedam

Hoofdbeeld: Nicky Assmann, ‘Radiant’, Foto: Aad Hoogendoorn

Reageer op Kwaliteit boven identiteit

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht

Er zijn 2 reacties op Kwaliteit boven identiteit
  1. ien Wildenburg

    Mooie tentoonstelling, daar had ik graag een catalogus van gekocht. Helaas was er niet eens een lijst van de kunstenaressen en heb ik zegge en schrijven slechts 1 ansichtkaart kunnen ontdekken van Alida Jantina Pott.
    Kan hier alsnog iets aan gedaan worden?

  2. Margreet Soutendijk

    Waar is het boek van Lotti van der Gaag gebleven? Geschreven en alles op foto gezet voor haar afstuderen door Laura Soutendijk. Het lag eerst wel bij de tentoonstelling nu niet meer. Is het ontvreemd? Heeft het Stedelijk Museum Schiedam dan nooit meer een boek in de bibliotheek over Lotti van der Gaag ?