Tentoonstellingen aanmelden

Advies aan minister: koloniale ‘roofkunst’ onvoorwaardelijk teruggeven

  • 2 weken geleden

Nederland moet al het koloniaal erfgoed teruggeven aan de herkomstlanden, als redelijk zeker kan worden aangetoond dat die landen de stukken onvrijwillig zijn kwijtgeraakt. Dat advies geeft de Raad voor Cultuur aan minister van OCW Van Engelshoven.

Voor veel musea is het een worsteling wat te doen met dit deel van hun collectie, maar de Raad is er duidelijk over: “Historisch onrecht dat in het koloniale verleden heeft plaatsgevonden, kan niet ongedaan worden gemaakt. Maar wel kan aan het herstel van onrecht een bijdrage worden geleverd door bij de omgang met koloniale objecten verantwoordelijkheid voor dat verleden te nemen.”
Het gaat om kunststukken die zijn veroverd tijdens koloniale oorlogen of toen Nederland Indonesië en Suriname in handen had. Specifiek om de periode tussen het begin van de 17de eeuw, toen de eerste schepen vanuit Nederland naar Azië vertrokken en 1975, het jaar dat Suriname een onafhankelijke republiek werd. Omdat die kunststukken vaak niet eerlijk verkregen zijn, is het nodig om in gesprek te gaan met de landen over het teruggeven van de kunstwerken, vindt de Raad.

Wapens, vlaggen en menselijke resten
Het is onduidelijk om hoeveel kunststukken het precies gaat, maar de Raad schat dat het advies effect heeft op honderdduizenden objecten. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om ceremoniële wapens, vlaggen, religieuze objecten en soms ook menselijke resten, vertelde Jos van Beurden, onafhankelijk deskundige op het gebied van teruggave van koloniaal erfgoed, in het NOS-programma ‘Met Het Oog Op Morgen’.
“De eerste stap is de erkenning dat door het tegen hun wil in bezit nemen van cultuurgoederen de oorspronkelijke bevolking van de koloniale gebieden onrecht is aangedaan”, staat in het rapport. Om dat onrecht te herstellen, moet Nederland een onvoorwaardelijke teruggave uitspreken. Die bereidheid betekent dat het belang niet wordt afgewogen tegen andere belangen. “Herstel van onrecht wordt niet alleen gerealiseerd door teruggave, maar ook door het onrecht te erkennen en het herstel daarvan als principieel uitgangspunt te hanteren.”

Ook is het advies om dit beleid af te stemmen met de landen waar Nederland koloniaal gezag uitoefende, waaronder in ieder geval Indonesië, Suriname en de Caribische eilanden.

Stap voorwaarts
Als de minister het advies overneemt, wordt de onvoorwaardelijke teruggave aan voormalige Nederlandse koloniën mogelijk van culturele objecten verzameld gedurende de koloniale periode, waarbij sprake is van onvrijwillig bezitsverlies.
Stijn Schoonderwoerd, directeur van het Nationaal Museum van Wereldculturen waaronder onder meer het Tropenmuseum in Amsterdam en Museum Volkenkunde in Leiden vallen, noemt het advies in een reactie ‘een grote stap voorwaarts”: “Hiermee neemt Nederland zijn verantwoordelijkheid door het onrecht te erkennen en teruggave mogelijk te maken. Wij juichen dat toe. En we vinden het terecht dat de adviescommissie ook de mogelijkheid biedt voor het claimen van objecten van cultureel, religieus of nationaal belang waarbij geen sprake is van onvrijwillig bezitsverlies.”
Schoonderwoerd hoopt dat het advies op korte termijn wordt omgezet in beleid.

Bron: Nos.nl; persbericht Museum Volkenkunde
Beeld: Oorsieraden, goud robijn en elistra, uit Bali. De sieraden zijn in januari 1907 gekocht door de graficus/tekenaar W.O.J. Nieuwenkamp (1874-1950) op een openbare verkoping van voorwerpen uit het paleis van de vorst van Tabanan.
Tabanan was een van de rijken van Bali die aan het begin van de 20ste eeuw met geweld onderdeel werden gemaakt van de kolonie Nederlands-Indië (foto: Nationaal Museum van Wereldculturen)