Tentoonstellingen aanmelden

Rondspoken in de zestiende eeuw
Dorien Tamis

Kunsthistoricus

  • 2 jaar geleden
  • Recensie
  • Geschiedenis en wetenschap

1.Portret Christoffel Plantin, naar verluidt door Peter Paul Rubens (1577-1640).

Portret Christoffel Plantin, naar verluidt door Peter Paul Rubens (1577-1640).

Vier maanden was Museum Plantin-Moretus dicht vanwege renovatie. In de nieuwe opstelling is meer aandacht voor actualiteit, en kan je digitaal door de boeken bladeren. Gelukkig is verder niet veel veranderd.

Ondanks het hoge Harry Potter-gehalte van het doolhof van vertrekken rond een fraai aangelegde oude binnenhof, is Museum Plantin-Moretus bij het grote publiek relatief onbekend. Na een grondige renovatie opende het museum dit najaar opnieuw de deuren. Het monumentale pand aan de Antwerpse Vrijdagmarkt omvat onder meer een zestiende-eeuwse drukkerij en een unieke, in de loop van vier eeuwen opgebouwde bibliotheek.

Aangelokt door het bloeiende economische en culturele milieu, begon de fransman Christoffel Plantin in 1555 de Officina Plantiniana in Antwerpen. De ondernemende Plantin wist zich te ontwikkelen tot de belangrijkste drukker en uitgever van zijn tijd, en een zeer vooruitstrevende ook nog.

Informatierevolutie
In de hoogtijdagen van het bedrijf, rond 1570, werden tweeëntwintig drukpersen aan de gang gehouden door meer dan tachtig werknemers. Van de maatregelen die Plantin moest nemen om de werksfeer tussen die merendeels jonge mannen van zijn multinational plezierig te houden, hield hij notities bij: het was verboden om snottebellen aan andermans spullen te smeren, en op het laten van winden zette hij zelfs een boete.

Wat het internet nu teweegbrengt, was voor Plantins tijd de boekdrukkunst: een ware informatierevolutie. Tergend weggesloten achter deuren met traliewerk staan lang niet alleen in de boekenkamer van het museum exemplaren van de zeer uiteenlopende, en baanbrekende uitgaven uit het fonds van Plantin-Moretus. In verschillende talen, op extreem klein of juist enorm formaat en vaak uitvoerig en fraai geïllustreerd; de drukker legde er eer in om spraakmakende werken tot stand te brengen.

Na Christoffels dood in 1589 werd het bedrijf voortgezet door zijn schoonzoon Jan Moretus. Ruim vierhonderd jaar wist de familie de drukkerij draaiende te houden. Maar na een lange reeks van tegenslagen, verkocht een laatste nazaat, Edward Moretus, in 1876 het woonhuis en de werkplaats met echt alles er nog op en aan, aan de stad Antwerpen.

Een van de vele studievertrekken. Foto: Sigrid Spinnox.

Een van de vele studievertrekken. Foto: Sigrid Spinnox.

Drukpersen in de oude drukkerij.

Drukpersen in de oude drukkerij.

Studievertrekken met goudleer
Juist het gebrek aan vernieuwingsdrang die latere generaties van het drukkersgeslacht uiteindelijk de das omdeed, maakt het museum nu zo bezienswaardig. De werkplaats met de oudste nog werkende drukpersen ter wereld, de lettergieterij, de studievertrekken behangen met goudleer, de salons met familieportretten, tot de winkel aan toe: alles staat er nog precies zo bij als eeuwen geleden. Maar dat heeft ook zijn beperkingen. Precies de volledige oorspronkelijkheid van het museum biedt heel weinig ruimte om het aan te passen aan de eisen van onze tijd.

Voor het oog bescheiden uitgevoerd, is de afgelopen renovatie zo geslaagd omdat je hem nauwelijks ziet. Zeker, er zijn significant meer en uitvoeriger thematentoonstellingen uitgezet, met een veel betere toelichting. In sommige gevallen vormt de keuze bovendien een mooie achtergrond voor de actualiteit. Een gelukkige vondst voor iedere boekenliefhebber is de opstelling van beeldschermen waar nu virtueel in de anders onbereikbare uitgaven kan worden gebladerd, eventueel met toelichting. Maar verder lijkt er weinig veranderd, gelukkig, zodat het Plantin-Moretus nog steeds hét museum is waar ik me graag na vijven zou laten opsluiten, om ongestoord een nachtje in de zestiende eeuw te kunnen rondspoken.

Museum Plantin-Moretus, Vrijdagmarkt 22, Antwerpen, open di-zo 10-17 uur, www.museumplantinmoretus.be

Hoofdbeeld: Museum Plantin-Moretus aan de Vrijdagmarkt. Foto: Ans Brys.

Reageer op Rondspoken in de zestiende eeuw

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht
Er is één reactie op Rondspoken in de zestiende eeuw
  1. jan ridderbos

    Oh, wat is het lang geleden dat we door dit museum zwierven, en wat hebben we daaraan nog steeds goede herinneringen. Mooi dat de veranderingen bijna onzichtbaar zijn.