Tentoonstellingen aanmelden

Fons Brasser – Berlin Geisterbahn

Rijksmuseum Twenthe, Enschede

Op 9 november 2019 is het exact dertig jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Als herinnering aan deze historische gebeurtenis toont Rijksmuseum Twenthe vanaf november 2019 de fotoserie ‘Berlin Geisterbahn’ van Fons Brasser, bestaande uit 118 foto’s van vervallen en in onbruik geraakte S-bahnstations in toenmalig West-Berlijn.

Fotograaf en beeldhouwer Fons Brasser (Haarlem, 1944) maakte de serie in de periode 1983-1986. Hij legde met zijn camera alle 59 S-bahnstations in voormalig West-Berlijn vast, waarbij hij steeds dezelfde formule hanteerde: één foto van de stationsingang en één foto van het verlaten perron. De serie van in totaal 118 foto’s verscheen in een oplage van vijf, waarvan hij er één aan Rijksmuseum Twenthe schonk in 2009. Met de tentoonstelling Fons Brasser. Berlin Geisterbahnwordt de serie voor de eerste keer in RMT getoond.

Spooklijnen

Berlin Geisterbahn is Brassers eerste grote fotoproject. De aanleiding voor de serie was een bezoek aan de omgeving van het Reichssportfeld in West-Berlijn waar in 1936 de Olympische Spelen plaatsvonden. Ooit vervoerde de S-Bahn dagelijks twee miljoen mensen, veertig treinen per uur, maar tijdens Brassers bezoek was het traject uitgestorven. De ‘duistere ingang naar de perrons’ en de ‘eenzame, verwaarloosde spoorlijnen’ prikkelden hem zozeer dat hij zich ging verdiepen in de geschiedenis van de S-Bahn.

Document van de Koude Oorlog

Met de bouw van de Muur in 1961 werd ook het S-Bahnnet gescheiden. Oost- en West-Berlijn kwamen overeen dat Oost-Duitsland de exploitatie van het gehele net op zich zou nemen. In 1980 brak er een loonstaking uit bij het West-Duitse S-Bahnpersoneel, waarop de Oost-Duitse autoriteiten een groot aantal van de in het westen gelegen stations sloten. Zo ontstonden de spooklijnen. Na jaren onderhandelen besloten Oost- en West-Berlijn in 1984 dat West-Berlijn de op haar gebied liggende trajecten en stations zou overnemen. Veel stations zijn toen dicht getimmerd met de bedoeling ze later te restaureren.

Brasser fotografeerde de stations in de periode nadat ze waren gesloten door de Oost-Duitse autoriteiten en voordat ze werden gerestaureerd door de West-Duitsers. Aanvankelijk was het doel documentair. Hij maakte van een ieder station een opname van de ingang en een van de verlaten perrons. De ‘dubbelportretten’ waren onderdeel van een grotere verzameling: Brasser verzamelde ook talloze kaarten, plattegronden en andere documenten die met de geschiedenis van de S-Bahn te maken hebben. Nu zijn de foto’s ook artistieke documenten van de Koude Oorlog, sporen van de Duitse geschiedenis. Ze tonen verlatenheid, verval en neergang, zonder sentimentaliteit.

Beeld: Fons Brasser, Berlin Geisterbahn – Wannseebahn: Botanischer Garten (voorzijde en perron), 1983

Van 9 nov 20 19

t/m 16 feb 20 20