Tentoonstellingen aanmelden

John Heartfield – Fotografie plus Dynamiet

Museum de Fundatie Zwolle, Zwolle

Van 16 januari t/m 2 mei 2021 toont Museum de Fundatie een groot overzicht van John Heartfield (1891-1968). Zijn enorm krachtige beeldtaal gecombineerd met het podium dat hij kreeg in zijn tijd, maakt hem een ‘influencer avant la lettre’. Heartfield wilde met zijn fotocollages het grote publiek mobiliseren tegen fascisme en oorlog en bereikte dat onder meer via de covers die hij maakte voor het blad Arbeiter Illustrierte Zeitung(AIZ). De tentoonstelling John Heartfield – Fotografie plus Dynamiet is een samenwerking met de Akademie der Künste, Berlijn en de Royal Academy of Arts, Londen en wordt respectievelijk in Berlijn, Zwolle en Londen getoond.

Nu influencers, fake nieuws, populisme en haatzaaierij via social media onze communicatie kleuren, is Heartfields werk actueler dan ooit. Het heeft niets aan kracht ingeboet. Zijn beeldmanipulaties staan vol satire, kritiek en propaganda. Kort na de Eerste Wereldoorlog werd hij lid van de KPD, de communistische partij van Duitsland. Shockeren zat hem in zijn bloed en hij wist in de Republiek van Weimar in opdracht van de KPD een onwaarschijnlijk krachtige propagandataal te ontwikkelen. Als we nu naar Heartfield kijken zien we enerzijds een getalenteerde artistieke avant-gardist en anderzijds een kunstenaar die partijdig was in het politieke debat en stevig propaganda bedreef.

John Heartfield, geboren als Helmut Herzfelde in 1891 in Berlijn, stond met George Grosz aan de wieg van de Berlijnse Dada. De Tabula Rasa die de Eerste Wereldoorlog had veroorzaakt en het moreel failliet van Europa hadden hun weerslag in het anarchisme van Dada, waarbij de Berlijnse tak van deze Europawijde beweging al snel het communisme omarmde. De artistieke samenwerking met Grosz leidde in 1916 tot de door hen geclaimde uitvinding van de fotomontage: het samenvoegen van fotofragmenten om op die manier nieuwe betekenissen te creëren. Dit fungeerde in eerste instantie als een typisch dadaïstisch middel om te shockeren en te provoceren, maar werd door Heartfield in de jaren twintig doorontwikkeld tot een uiterst effectief propagandamiddel; de schaar als wapen in de klassenstrijd. Heartfield bereikte zijn hoogtepunt met zijn fotomontages die vanaf 1930 op de cover van de AIZ komen. Dit weekblad betwistte het door de communisten gevoede informatiemonopolie van de alomtegenwoordige burgerlijke pers en, sinds 1933, de nationaalsocialisten. De fotomonteur bereikte op deze manier een massapubliek.

Beeld: John Heartfield, Benütze Foto als Waffe! (Use Photo as a Weapon!), 1929 © The Heartfield Community of Heirs / VG Bild-Kunst, Bonn 2020 Akademie der Künste, Berlin.

Van 21 apr 20 21

t/m 27 jun 20 21