Tentoonstellingen aanmelden

Met de kwast gemaakt – De kunst van pochoir

Huis van het boek, Den Haag

Pochoir is een bijna vergeten, zeer arbeidsintensieve reproductietechniek. De techniek werd vooral in de eerste helft van de twintigste eeuw in Parijs toegepast op modeprenten, boekillustraties en kunstreproducties. Picasso, Matisse en vele andere kunstenaars lieten in begin van de 20e eeuw hun werk graag in pochoir reproduceren, omdat het eindresultaat dicht in de buurt komt van het origineel. In de expositie zijn ontwerptekeningen te zien voor de kostuums voor diverse balletvoorstellingen gemaakt door Picasso, Fernand Léger en Leon Bakst. Een ander fraai voorbeeld is het leporello met modeontwerpen en kostuums van de hand van kunstenaar Sonia Delaunay, vervaardigd in pochoir door Daniel Jacomet en begeleid door teksten van Guillaume Appollinaire.
De tentoonstelling is samengesteld uit de collectie van verzamelaar Paul Zwartkruis. Voor iedere honderdste bezoeker stelt hij gratis een pochoir beschikbaar.

Gespecialiseerde ateliers

Kunstenaars, onder wie Chagall, Matisse, Miró en Picasso, lieten hun werk graag in pochoir in oplage reproduceren. De complexe en tijdrovende uitvoering lieten ze over aan gespecialiseerde ateliers, zoals het bekende atelier Daniel Jacomet in Parijs. De kunstenaars werkten nauw samen met de ateliers en zaten dicht op het productieproces. Parijs telde vijftig ateliers die zich specialiseerden in pochoir.

Tientallen sjablonen

Pochoir is een arbeidsintensieve reproductietechniek. Bijzonder is dat voor iedere kleurscheiding een sjabloon wordt gemaakt van dun metaalfolie. Bij ieder nieuw sjabloon wordt de verf handmatig met de kwast aangebracht op het papier. Vaak zijn er tientallen sjablonen nodig om één pochoir te maken. In de tentoonstelling is het inmiddels zeldzame handboek van pionier Jean Saudé uit 1925 te zien, waarin hij de techniek stap voor stap uitlegt. Door de ontwikkeling van snellere fotografische reproductietechnieken wordt de techniek sinds 1960 nauwelijks nog gebruikt. Grafische technieken als etsen, zeefdruk, lithografie of linoleumsnede zijn vandaag de dag bij een breed publiek bekend, maar slechts een enkeling kent de pochoir. Toch worden ook vandaag nog steeds pochoirs, op kleine schaal, gemaakt door enkele margedrukkers en kunstenaars.

Privé verzameling

Met deze tentoonstelling met materiaal van verzamelaar Paul Zwartkruis haalt Huis van het boek een bijzondere reproductietechniek uit de vergetelheid. ‘Met de kwast gemaakt’ is samengesteld uit de omvangrijke collectie van Paul Zwartkruis, publicist over en verzamelaar van pochoirs.

Beeld: Kostuumontwerp door Leon Bakst (1866-1924) voor Les Ballets Russes. Uit: Carl Einstein, Leon Bakst. Berlin, Verlag Ernst Wasmuth, 1927. In Pochoir vervaardigd door Daniel Jacomet

Van 26 sep 20 20

t/m 28 mrt 20 21