Tentoonstellingen aanmelden

Terug naar het museum! Maar hoe?
Robert-Jan Muller

Kunstcriticus

  • 1 maand geleden
  • Recensie
  • Beeldende kunst

Van een vos die in het museum slaapt tot een imaginair museum zonder dak en drommen mensen in een zaal: zo zag museumbezoek eruit voordat corona toesloeg. Hoe ziet het er straks uit? Hopelijk niet als in de dwingende performance van Tania Bruguera, met politie te paard. 

Ooit bedacht de afgelopen maanden hoe die lege museumzalen eruit zien? De Belgisch-Mexicaanse kunstenaar Francis Alÿs was daar ook nieuwsgierig naar en hielp de werkelijkheid een handje door in 2004 een vos los te laten in de nachtelijke zalen van de Londense National Portrait Gallery. De bewakingscamera’s registreren elke beweging van het beest dat, als een bezoeker in tijdnood, de doodstille zalen doorkruist en af en toe snuffelt aan een schilderij. Je wordt jaloers op die vos als hij doet waar je in een museum ook wel eens naar verlangt: uiteindelijk rolt hij zich op en dommelt in onder een schilderij. 

Francis Alÿs, The Nightwatch’ (still), 2005

Lichteffect
Verlaten zalen wa
ren niet het oogmerk van de Assemblée Nationale, het lagerhuis van de Franse republiek, die al tijdens de Franse Revolutie de stichting van het Musée du Louvre decreteerde. Het volk moest opgevoed worden aan de hand van de geconfisceerde koninklijke kunstcollectie. Hubert Robert (1733-1808), schilder en eerste conservator van het Louvre, stelde zich voor hoe de Grande Galerie eruit moest zien: met bovenlicht en gelegenheid voor bezoekers om de grote artistieke voorbeelden te kopiëren. Robert had tijdens een verblijf in Rome de etser Giovanni Battista Piranesi leren kennen en werd geïnspireerd door diens voorstellingen van oudheidkundige monumenten, waarvan de ingestorte daken zo’n mooi lichteffect gaven. MetVue imaginaire de la Grande Galerie du Louvre en ruines’ wilde Robert de waardigheid van Romeinse ruïnes overbrengen op het nieuwe Parijse museumgebouw. 

Hubert Robert, ‘Vue imaginaire de la Grande Galerie du Louvre en ruines, 1796, Louvre, Parijs

Blockbuster
Mocht je denken dat
het verdringen voor kunstwerken in overvolle zalen iets van de laatste jaren was, kijk dan eens naar de bezoekersaantallen van de jaarlijkse Parijse Salons in de negentiende eeuw. Het was hét moment voor schilders om hun nieuwste werk aan een groot publiek te tonen en in een paar weken tijd kwamen daar tienduizenden bezoekers op af. En allemaal even kritisch. François Biard (1799-1882) laat met ‘Quatres heures, au Salon’ ( het hoofdbeeld) zien dat van de waardigheid van het eerste revolutionaire uur weinig meer over is. In de Grande Galerie kondigen de in het rood geklede suppoosten luidkeels de sluitingstijd aan, terwijl het museumbezoek meer iets van een volksopstootje heeft.  
De sensatiebelustheid van het publiek bereikt een sinister dieptepunt wanneer in 1937 onder het naziregime de reizende tentoonstelling ‘Entartete Kunst’ in München wordt geopend. Ruim twee miljoen bezoekers, waaronder de verantwoordelijke propagandaminister Goebbels, komen af op de moderne kunst die er als volksvijandig wordt gepresenteerd. Snerende wandteksten begeleiden er het werk van expressionistische, abstracte, Joodse en andere niet-Arische kunstenaars.  

Joseph Goebbels op de tentoonstelling ‘Entartete Kunst’, collectie Bundes Archiv Koblenz

Kinderen
Hoe na de oorlog aan kunst weer plezier wordt beleefd, illustreren op weergaloze manier de tentoonstelllingen ‘Bewogen Beweging’ in 1961 en ‘Dylaby’ (Dynamisch Labyrinth) in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Kinderen zijn welkom! Fotograaf Ed van der Elsken maakte filmopnames bij beide tentoonstellingen. Vanachter een bewegend kunstwerk van Jean Tinguely laat hij je meegenieten van de vrolijkheid van die kinderen, een na-oorlogse generatie die niet met televisie is opgegroeid. Moeilijk voor te stellen dat de lachende kinderen van toen de verguisde ‘boomers’ van nu zijn (zie de documentaire ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’ op Arttube).

Still uit ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’, Arttube, met beeld van Ed van der Elsken

Terugkijken
Biedt al dat bezoekerslawaai geen plaats meer voor afzondering, even dat ene schilderij helemaal alleen voor jezelf hebben? Thomas Struth (1954) neemt je in 1990 mee naar een kabinet in het Rijksmuseum en een stilte die tot voor kort nauwelijks meer voorstelbaar was. De vrouw op de bank bekijkt iets wat zich achter haar bevindt, de rug naar het zeventiende-eeuwse mannengroepsportret gekeerd. Die mannen lijken haar op hun beurt vanuit hun lijst te bekijken, een vervreemdende omdraaiing van de werkelijkheid 

Thomas Struth, Rijksmuseum 1, Amsterdam, 1990. Chromogenic print, 164,0 x 212,0 cm, © Thomas Struth

Crowd control
Met de huidige, of zeg maar liever pre-Corona, beheersing van bezoekersstromen is de ervaring van het museumbezoek wel wat anders. Tania Bruguera (1968), een Cubaanse dissidente kunstenaar, ondervond in haar eigen land hoe de sterke arm protesten neerslaat. Om bezoekers van het Londense Tate Modern iets van die ervaring mee te geven liet ze twee bereden politiemannen de bezoekers heen en weer dwingen, in twee groepen scheiden en de uitgangen afsluiten. Allemaal volgens beproefde ‘crowd control’-methodes. Het post-Coronatijdperk moet uitwijzen hoezeer de werkelijkheid de kunst gaat volgen.

Tania Bruguera, Tatlin’s Whisper #5’, 2008, foto: Tate, © Tania Bruguera

Hoofdbeeld: François Biard, ‘Quatres heures, au Salon’, 1847, collectie Louvre, Parijs


Reageer op Terug naar het museum! Maar hoe?

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht
Er zijn 9 reacties op Terug naar het museum! Maar hoe?
  1. Andre van Staalduinen

    Kreeg wel gisteren bericht dat mijn museumkaart met enkele maanden gratis is verlengd. Weer een stapje verder. Ook wij kunnen onze 2 kaarten verlengen, niet gedaan maar het tegoed geschonken aan de stichting museumkaart die het bedrag verdelen onder de musea. Ik roep ieder op dat ook te doen! STEUN DE KUNST EN CULTUUR.

  2. jos

    heb ik het goed begrepen dat in het protocol van de museum vereniging staat dat bezoekers ouder dan 70 ontraden wordt naar een museum te komen? Dan hebben dit soort mails niet zo veel zin

  3. Ellen Kop

    Ben het geheel met de heer Masurel eens. Ik ben iets jonger en heb nooit auto gereden. Normaal gesproken rijd ik per trein het hele land door om overal musea te bezoeken. Misschien is het wel geoorloofd om de trein buiten de spits te nemen? Ik heb het geluk in Amsterdam te wonen, niet zo ver van het Museumplein. Maar toch……
    Kreeg wel gisteren bericht dat mijn museumkaart met enkele maanden gratis is verlengd. Weer een stapje verder.

  4. lau masurel

    Als tachtigplusser ben ik ook blij dat de musea weer open zijn. Ik rijd geen auto meer en ben voor museumbezoek dus aangewezen op het openbaar vervoer. Daarvan mag je echter alleen gebruik maken als dat noodzakelijk is. Dus rijst inderdaad de vraag: terug naar het museum, maar hoe?

  5. Rob Møhlmann

    Dit weekend is het Museum Møhlmann ‘een beetje’ opengegaan. Uitsluitend op afspraak. Met overal desinfectiemiddelen, reinigingsdoekjes, waarschuwingsstickers, en solide anti hoest- en proestschermen. Het museum had ook dicht kunnen blijven en ik heb dicht bij die beslissing gezeten. Dit, omdat de Covid-19 maatregelen alle spontaniteit, menselijke warmte en maatschappelijke dynamiek verstarren tot een beweeglijkheid die men dagelijks in het vriesvak kan waarnemen. De nieuwe norm is die van ‘afstand’ en ‘soortvermijdend gedrag’. Dat is letterlijk onmenselijk en grijpt diep in op onze grondrechten als mens. Het voelt als de kat, die gecastreerd, met gecoupeerde staart, geknipte nagels, getrokken snorharen en een belletje om, toch de natuur in mag.

    Toch, het museum is opengegaan en mondkapjesjesmaat komt men in het museum terug. En het ‘beetje open’-museum heeft bezoekers weer blijdschap gegeven. En een beetje geluk en een beetje genot. En al die beetjes doen er toe. We houden dan ook dapper vol en gaan met frisse tegenzin verder. Net zo lang tot een beetje, weer een beetje boel wordt.

    • Harry Rutten

      Verbonden met Museum De Reede zijn de gevoelens beschreven door Rob Møhlmann mij uit het hart gegrepen. Mona Lisa-achtige toestanden wenst niemand , maar dit ook niet.

      • Juul

        Het gaat niet meer spontaan zoals het was… en denk ook dat dit niet meer gaat gebeuren! Vorige week was ik een midweek in m’n uppie in Egmond aan Zee, heb toen twee musea bezocht op tijdsloten het was een waar genoegen…. je moet er meer voor doen, maar dan heb je ook wat! Daarom mensen geniet van wat nog wel kan en succes daarmee.

  6. Ton Laeven

    Op het moment dat je als museumbezoeker nauwelijks nog in staat bent om werken te bekijken, zo lang als het voorwerp jouw interesse heeft, verliest elk museum zijn potentie.
    Meeschuifelen met een grote groep staat haaks op diepgang en genot.