Tentoonstellingen aanmelden

Toverspreuk op papyrus
Theo Toebosch

Journalist

  • 3 weken geleden
  • Recensie
  • Archeologie

De Nubische farao’s en koningen zijn minder bekend dan de Egyptenaren. Met driehonderd objecten laat ‘Nubië. Land van de Zwarte Farao’s’ zien dat zij niet onderdeden voor hun noorderburen.

Kristallen hanger met hoofd van Hathor, 743-712 v. Chr., Harvard University-Boston, Museum of Fine Arts Expedition.

Hij is maar vijf centimeter hoog. Een klein bolletje bergkristal met daarop het gouden hoofd van Hathor, de godin van de liefde. Wie goed kijkt ziet dat er in het bergkristal nog iets zit: een gouden buisje voor een toverspreuk op papyrus. Het geheel ziet er Egyptisch uit, maar is het niet. Het is een van de hoogtepunten van de tentoonstelling ‘Nubië. Land van de Zwarte Farao’s’ in het Drents Museum in Assen.

Gouden runderpoten
Rond 2500 voor Christus ontwikkelde zich bij de derde stroomversnelling van de Nijl, in wat nu Noord-Soedan is, een grote stad met een haven, paleizen, tempels en monumentale verdedigingswerken. Kerma was de hoofdstad van een koninkrijk dat een knooppunt van handel was met Egypte en Centraal Afrika. De koningen lieten zich na hun dood met geofferde familieleden en slaven bijzetten in grafheuvels met een doorsnede van tachtig tot honderd meter. Een bed met poten in de vorm van gouden runderpoten vormde de laatste rustplaats.

Zaaloverzicht ‘Nubië. Land van de Zwarte Farao’s’, foto: Sake Elzinga.

Het eerste Nubische rijk hield zo’n duizend jaar stand. Tussen 1500 en 1000 voor Christus was Nubië een kolonie van Egypte, dat zijn oog had laten vallen op het aanwezige goud. Iets zuidelijker, bij de berg Gebel Barkal, ontstond vervolgens een nieuwe machtige Nubische stad, Napata. Mogelijk zorgde een fort dat de Egyptenaren daar hadden gebouwd voor het begin. Toen Egypte in een bestuurscrisis raakte, profiteerden de heersers van Napata en namen ze Egypte in. Piye, koning van 741 tot 714 voor Christus, en zijn opvolgers heersten als zwarte farao’s over Nubië en Egypte. Ze spiegelden zich aan het Egyptische verleden en zagen farao’s als Cheops als hun directe voorgangers. Vandaar dat ook zij zich na hun dood lieten begraven in piramides. Ze graven er wel hun eigen draai aan: de Nubische piramides waren kleiner en spitser.

Masker van koningin Malakaye, 643–623 v. Chr., Harvard University-Boston, Museum of Fine Arts Expedition, © Museum of Fine Arts, Boston.

Grootmacht
Lang duurde de Nubische heerschappij over Egypte niet, want in 666 voor Christus werden ze door de Assyriërs weer verdreven. Maar terwijl Egypte in de eeuwen erna afzakte tot een provincie van het Macedonische en Romeinse Rijk, bleef er in Soedan een machtig Nubisch rijk. Er kwam wel een nieuwe hoofdstad, Meroë, halverwege de vijfde en zesde stroomversnelling. Afbeeldingen van geknevelde gevangenen op bronzen paardenbellen laten zien dat met Meroë niet te spotten viel.

De driehonderd objecten in Assen, afkomstig uit de collectie van het Museum for Fine Arts in Boston, zijn begin twintigste eeuw opgegraven door de Amerikaanse archeoloog George Reisner. Als egyptoloog en man van zijn tijd zag hij Nubië slechts als een minderwaardige kolonie van het superieure faraonische Egypte. Het Drents Museum doet voorkomen alsof zij nu voor het eerst de Nubische cultuur op eigen waarde schatten. Sinds internationale reddingsopgravingen in de jaren zestig is het al tot de internationale academische wereld doorgedrongen dat Nubië een grootmacht met een eigen rijke cultuur was. Ook zijn er al eerder Nubië-tentoonstellingen in Den Haag (1978) en Amsterdam (1997) geweest. In Assen gaat esthetiek soms ook nog eens voor informatie. Toch zijn de objecten die tonen dat Afrika in de Oudheid meer was dan alleen Egypte zeker een bezoek waard.

Nubië. Land van de Zwarte Farao’s’, t/m 5 mei in het Drents Museum, Assen, MK geldig, www.drentsmuseum.nl

Hoofdbeeld: Armband met beeltenis van Hathor, 250-100 v. Chr., Harvard University-Boston, Museum of Fine Arts Expedition.

Reageer op Toverspreuk op papyrus

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht
Er is één reactie op Toverspreuk op papyrus