Tentoonstellingen aanmelden

Vechten en badderen
Chris Reinewald

Journalist vormgeving

  • 2 weken geleden
  • Recensie
  • Archeologie

Elke Viking-tentoonstelling probeert het mysterie van deze zeerovers met nieuwe opvattingen te ontsluieren. Met ‘Wij Vikingen’ betrekt het Fries Museum nu ook Friezen in de geschiedenis.

Vikingschat ‘Westerklief I’ van Wieringen, circa 850, Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.

Nooit geweten: Vikingen besteedden veel aandacht aan hun uiterlijk, net zoals de ‘hipsters’ in de historische dramaserie ‘Vikings’ uit 2013. Op zaterdag badderden ze, vandaar het huidige Deense ‘lørdag’, van het oud-Deense ‘løghærdagh’ ofwel baddag. In het Fries Museum wijzen archeologische vondsten van benen kammen, baardtangen, oorsmeerlepeltjes en strijkplanken op die persoonlijke hygiëne. In navolging van de Vikingen gebruikten ook Friezen de luxe voorwerpen, nu uitgelicht in een van de verduisterde zalen. Over de muur schuiven dramatische filmbeelden van de kolkende Noordzee en hutten aan de Friese kust.
Van de negende tot de twaalfde eeuw zwermden Deense en Noorse zeevaarders uit over Frisia. Dit Nederlands-Duitse kustgebied ontrolde zich van het Zwin bij Brugge tot aan rivier de Wezer in Noord-Duitsland. Utrecht en Dorestad (nabij Wijk bij Duurstede) fungeerden als handelscentrum, landinwaarts gelegen aan de Lek en de Rijn. Ideaal dus voor de Denen en Noren die geregeld ‘op Viking’ gingen. Bij deze strooptochten maakten de Vikingen zilver en vee buit, en ook namen ze Friezen als slaaf mee.

Maffiapraktijken
En ja, Vikingen waren wreed. Een jonge vrouw, waarvan het skelet is te zien in de eerste zaal, stierf in 882 bij een Vikingplundering in Zutphen. Een luidspreker vertelt over Rodulf (Rothlaib), een rondtrekkende plunderaar die in 873 de inwoners van Oostergo weer eens ‘protectiegeld’ kwam aftroggelen. Maar de Friezen hadden genoeg van deze maffiapraktijken en doodden de Vikinghoofdman met veel van zijn manschappen. Een ex-Viking, inmiddels een Christen geworden import-Fries, onderhandelde met de overgebleven rovers. Ze kregen vrije aftocht mits ze hun volledige buit achterlieten, hetgeen gebeurde. Voor de zekerheid begroeven de Friezen de verworven schatten. In 1996 legden archeologen op het voormalige eiland Wieringen, nu deel van Noord-Holland, zo’n zilverschat bloot: zes armbanden, een armring, riembeslag, muntsieraden, mantelspelden, 16 zilverbaren en 78 Karolingische munten.

Zaaloverzicht met skelet van Zutphense vrouw, foto: Ruben van Vliet.

Friezen verdedigden zich tegen Vikingaanvallen en overstromingen. Dit waren ze verplicht volgens de eerste geschreven Friese wetboeken, ook op de expositie te zien. In beide gevallen volstond een eikenhouten spade met scherpe kanten om de indringers mee te meppen of om klei mee te scheppen om dijken te verzwaren. Bij zwaardere man-tot-mangevechten, zoals het interactieve schaduwspel halverwege de tentoonstelling, greep men naar bijl, zwaard, schild en speer.

Zaaloverzicht met Vikingschip, foto: Ruben van Vliet.

Cultuurvermenging
Na 1066 kwam er een einde aan de rooftochten in Friese dorpen en kloosters. Opbloeiende handel en het Christendom stimuleerden cultuurvermengingen. Amuletten met de eenogige Vikinggod Odin maakten plaats voor een Christus, weliswaar met runentekens en ornamenten. Friezen leerden schaatsen op glissen, gladgeslepen paarden- of runderbotten meegebracht door de Vikingen. Deze oerschaatsen worden nog steeds in groten getale opgegraven. En zo bestaat de expositie meer uit grofstoffelijk gemaakte gebruiks- en siervoorwerpen dan uit moordwapens of fijnzinnige topstukken.
Onvermijdelijk zullen Nederlandse Viking-liefhebbers veel objecten kennen van vorige Vikingexposities in Assen en Utrecht en de vaste collecties van het Fries Museum en Rijksmuseum van Oudheden, Leiden. Maar deze tentoonstelling eindigt opwindend: aan boord van een replica van een drakkar-oorlogsschip. Iedereen wil zich wel even Viking voelen.

Wij Vikingen’, t/m 15 maart in het Fries Museum, Leeuwarden, MK geldig.

Hoofdbeeld: Zaaloverzicht ‘Wij Vikingen’, foto: Ruben van Vliet.

 


Reageer op Vechten en badderen

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht