Tentoonstellingen aanmelden

Verzamelen is geen wetenschap
Marina de Vries

Hoofdredacteur

  • 2 weken geleden
  • Blog
  • Beeldende kunst

Vanwege het 25-jarig bestaan van Museum De Pont hield directeur Hendrik Driessen een bevlogen presentatie over een van zijn favoriete kunstenaars, Anish Kapoor. In de aanloop lichtte hij zijn verzamelstrategie toe.

Directeur Hendrik Driessen.

Stel: je hebt geld en een gebouw, en je mag vanaf nul een nieuw museum helpen opzetten. Wat ga je doen? Dat vroeg voormalig Stedelijkdirecteur Edy de Wilde voorjaar 1989 aan Hendrik Driessen, toen nog werkzaam bij het Van Abbemuseum. “Het was op de vierde verjaardag van mijn dochter, en tussen het kinderfeestje door bespraken wij deze vraag”, herinnert Driessen zich de wonderlijke situatie.

Dat het geenszins een hypothetische vraag was, is duidelijk. Met de drukbezochte jubileumtentoonstelling ‘WeerZien’ en een nieuw, subtiel hellend en spiegelend buitenbeeld van de Britse kunstenaar Anish Kapoor (1954) viert het particuliere museum, opgezet met de nalatenschap van advocaat en zakenman Jan de Pont, dit najaar dat het 25 jaar bestaat. En het is gelukt: De Pont is geen buitenbeentje geworden, maar heeft zich van begin af aan gepositioneerd als een museum voor actuele kunst om rekening mee te houden, inmiddels met een collectie om u tegen te zeggen.

Het eerste dat hij deed, vertelt Driessen, toen hij zijn baan bij het Van Abbemuseum had opgezegd en op zijn zolder thuis een plan zat uit te werken: een faxapparaat aanschaffen. Het eerste werk dat hij voor zijn kantoor kocht: een schilderij van Rob Birza, met een opgestoken hand erop, ‘Zonder titel (De hand)’ uit 1989. “Verzamelen is een geweldig avontuur, en heel ingewikkeld”, zegt Driessen. De boodschap van het werk van Birza voor hemzelf, en eigenlijk voor elke verzamelaar: ‘Zeg vooral nee’, bedenk altijd eerst: ‘als dit het laatste werk is dat ik van deze kunstenaar kan kopen, is dit dan het werk dat ik hebben moet?’

Zaaloverzicht Museum De Pont.

Kompasroos
Verzamelen is geen wetenschap, zegt Driessen. Er is geen handleiding hoe te leren verzamelen. Er is ook geen definitie van wat kunst precies is, en zeker niet van wat goede kunst is. Voor zichzelf en voor De Pont heeft hij een aantal strategieën bedacht. Verzamelen is een soort verliefdheid, vindt de museumdirecteur. Het overkomt je op verschillende manieren, soms in een moment, soms duurt het maanden of jaren voordat de verliefdheid toeslaat. Maar wat voor hem altijd leidend is: ‘je moet ermee willen leven, het aankopen om te bewaren en om het altijd te laten zien’. Ontzamelen vindt Driessen dan ook een onzalig idee. Ook mislukte aankopen bepalen het karakter van een verzameling.
Een andere strategie, of noem het wijsheid, komt van een van zijn vroegere bazen en leermeesters Rudi Fuchs. Die schreef in een catalogus: “verzamelen is stappen nemen. Is de eerste stap gezet, dan is de weg bepaald”. Wat vreemd genoeg ook heeft geholpen in die begindagen, waarin hij nooit eerder een belangrijke museale aankoop had gedaan: hij haalde zijn vliegbrevet. Om tijdens het vliegen te navigeren is een kompasroos belangrijk, om je weg te vinden in een wereld die in 360 graden om je heen is gedrapeerd. Voor elke richting valt wel iets te zeggen.
Naast de kompasroos was een andere metafoor belangrijk: het spinnenweb. Net als een spin heeft Driessen eerst de sterke draden van de collectie geweven, de ankers uitgezet, vervolgens de verfijning aangebracht. Een van die sterke draden werd de aankoop van een werk van Richard Serra, verbonden met de plek: ‘Gutter Splash Two Corner Cast’ uit 1992. Een ander belangrijk aanknopingspunt: een werk van Anish Kapoor.

Vroege werken van Anish Kapoor.

Sky Mirror (for Hendrik)
Driessen kende Kapoor al in de tijd dat ze beiden nog onder aan de kunstladder stonden. Kapoor als beginnend kunstenaar, Driessen als educatief medewerker bij het Stedelijk Museum Amsterdam. Belangrijk, zegt Driessen, want in de afgelopen jaren hebben zij een relatie kunnen opbouwen, gebaseerd op vriendschap. Hadden ze elkaar pas nu leren kennen, Kapoor inmiddels wereldberoemd, dan was het nooit gelukt om zijn werk voor de collectie aan te kopen.

Driessen toont de ontwikkeling van Kapoor in een notendop. Geboren in Bombay en opgegroeid in een complexe, joods-westerse en hindoestaanse omgeving, maakt hij al vroeg in zijn carrière werk met een multiculturele inslag. Zijn vroege pigmentwerken zijn onder meer geïnspireerd door een religieus festival, laat Driessen zien, waarbij mensen elkaar met bonte en kleurige pigmentpoeders bestrooien. In zijn vormentaal weerspiegelen zich de Indiase tempels, en zelfs zijn zinnelijke thema’s – veel werk heeft expliciete vormen van seksualiteit of vruchtbaarheid – zijn terug te vinden op de beeldentableaus van Indiase tempels. Jammer, vindt Driessen het, dat dit vroege werk weliswaar aanwezig is in de collecties van twee Nederlandse musea, waaronder die van het Van Abbemuseum, maar dat dit werk zelden of nooit wordt getoond.

Anish Kapoor, ‘Descent into Limbo’ (1992)

De eerste Kapoor die Driessen voor De Pont kocht was het zwarte gat, met de titel ‘Afdaling in het Ongewisse’, oftewel ‘Descent into Limbo’ (1992), ingegraven en in het beton gestort in een van de voormalige wolhokken. Het volgende werk dat hij aankocht, bij een solotentoonstelling van Kapoor in 1992, is de spierwitte, zwangere muur, ‘When I am pregnant’, waarbij niet goed is te zien of de muur nou hol is of bol.

De manier waarop het jubileumcadeau door Driessen is verworven, klinkt als een avonturenroman. Al zijn charmes heeft hij ingezet, zijn vriendschap en zijn passie. Een half miljoen euro hadden de gemeente Tilburg en anderen als cadeaugeld ter beschikking gesteld. Een mooi bedrag, zegt Driessen, maar bij lange na onvoldoende voor een werk van Kapoor. Driessen tegen Kapoor: “Ontzettend jammer, maar het is net niet genoeg om een werk van jou te betalen.” “Waarom niet, let’s do it”, antwoordde Kapoor onmiddellijk. Nu straalt ‘Sky Mirror (for Hendrik)’ in een speciaal aangelegde vijver, en weerspiegelen de wolken elk moment van de dag anders in de licht getordeerde en minimalistische staalplaat. Het is het eerste werk uit een nieuwe reeks beelden waaraan de kunstenaar verder werkt, het werk dat Driessen hebben moest.

Kijk voor meer foto’s op onze Facebookpagina.

WeerZien’, t/m 18 februari in Museum De Pont, Tilburg, MK gratis, www.depont.nl

Alle foto’s: Marleen van de Pol. Hoofdbeeld: ‘Sky Mirror (for Hendrik)’ van Anish Kapoor.

Reageer op Verzamelen is geen wetenschap

Dit veld is verplicht Vul een geldig emailadres in
Dit veld is verplicht

Er zijn 2 reacties op Verzamelen is geen wetenschap
  1. Ruud van Minnen

    Vreemd dat ik voor meer foto’ s een facebookaccount moet aanmaken, waar ik erg op tegen ben! Deze ‘ koppelverkoop’ maakt deze website steeds minder interessant……jammer