In de tentoonstelling ‘At Night’ in R.S.O.L. Deventer, tonen Marcel van Eeden, Maarten Sipma, Ibrahim Kurt, Aalt van de Glind, Petra Noordkamp, Matthijs Vermeulen, Marc Andres Raven, Teun Vermeer en Martin van Zomeren fotografische werken die werden gemaakt in het duister van de nacht.

’s Nachts is het donker. Alleen als de hemel helder is, toont de wereld zich in het donkere licht dat de maan weerkaatst. Iedereen slaapt – alleen jij bent er, die het ziet. In het duister schuilt het ongewisse. Je hoort iets, maar je ziet het niet. Je wordt teruggeworpen op jezelf.

Het duister is de afwezigheid van daglicht: je ziet minder goed, ziet zaken anders, of ziet niets. Met het duister is het donker van de nacht een symbool geworden dat te denken geeft…

In Kafka’s notitie ‘At Night’, uit het begin van de jaren twintig van de twintigste eeuw, schrijft hij: ‘Het is slechts toneelspel, een onschuldig zelfbedrog, dat ze in huizen slapen, in veilige bedden, onder een veilig dak … in werkelijkheid zijn ze samengeschoold zoals ze dat ooit … deden in een verlaten gebied, een kamp, … onder een koude hemel op de koude aarde.’

De eenzame wakkere, ‘s nachts, is de illusie van veiligheid en geborgenheid kwijt. Hij ziet dat we kwetsbaar zijn, onder een koude hemel staan: er lijkt niemand te zijn die om ons geeft, die op ons past.

Het woord ‘foto’ in fotografie komt van het Oudgriekse woord voor licht: phōs. Graferen betekent ‘schrijven’. Fotografie betekent dus: schrijven met licht. Vroeger, voor de komst van AI, gold fotografie dan ook als bewijs. Gebeurtenissen en plaatsen konden ermee worden gedocumenteerd, vastgelegd: een foto loog niet. Daarmee was fotografie een medium dat werd geloofd: het liet de werkelijkheid zien zoals die was. De naakte werkelijkheid. Fotografie kon schril zijn, illusieloos, het schreef de realiteit met koud licht neer.

Er bestaat een zekere analogie tussen hoe de nacht de illusie van veiligheid en geborgenheid van overdag kan wegnemen en hoe fotografie de naakte werkelijkheid toonde. Fotografie kan het duister neerschrijven met licht.

In de tentoonstelling ‘At Night’ in R.S.O.L. Deventer, tonen negen hedendaagse kunstenaar-fotografen fotografie die werd gemaakt op plekken met heel weinig licht – zowel letterlijk als figuurlijk.