Vanaf 28 februari 2026 presenteert Rijksmuseum Huis van het boek de tentoonstelling ‘Apocalyps, vrees en hoop’. Al eeuwenlang, en vooral in tijden van crisis, proberen schrijvers en kunstenaars het einde van de wereld te verbeelden. Maar ook hoe de wereld er na het einde uit zal zien. Aan de hand van eeuwenoude boeken uit de museumcollectie en werk van zestien hedendaagse kunstenaars over de Apocalyps, laat de tentoonstelling deze verbeeldingen zien.
De urgentie van dit thema is vandaag misschien wel groter dan ooit. Klimaatverandering, geopolitieke spanningen, pandemieën en sociale ontwrichting roepen bij velen apocalyptische gevoelens op. Tegelijkertijd zien we in kunst, film en literatuur een explosie van toekomstvisioenen – sommige dystopisch, andere hoopvol. Deze tentoonstelling biedt historisch perspectief op een hedendaagse existentiële vraag.
Misschien wel het bekendste voorbeeld is de Openbaring van Johannes, het Bijbelboek dat we nu als ‘Apocalyps’ kennen. Deze bijna 2000 jaar oude tekst blijkt verrassend actueel. Het laat zien hoe creatieve verbeeldingen van het einde door de eeuwen heen niet alleen angst oproepen, maar ook ruimte bieden voor nieuwe perspectieven op de toekomst.
Eeuwenoude boeken en hedendaagse kunst
In de tentoonstelling zijn onder andere de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant uit 1332, het Liber Chronicarum, een 16de-eeuwse bijbel met houtsneden van Erhard Altdorfer, en een 15de-eeuws manuscript van La Cité de Dieu te zien. Deze topstukken gaan in dialoog met boeken en kunst van onder anderen: Etel Adnan, R. Crumb, Paul van der Eerden, Susanna Inglada, Susanne Khalil Yusef, Yubin Lee, Daisy Madden-Wells, Toshi Maruki, Frans Masereel, Johannes Mashego Segogela, Lana Mesić, Rory Pilgrim, Marisa Rappard, Carolein Smit en Müge Yilmaz.
Naast laatmiddeleeuwse houtsneden van de dodendans wordt keramisch werk van Carolein Smit getoond. De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Johannes Mashego Segogela verbeeldt in zijn sculpturen dezelfde strijd tussen goed en kwaad als middeleeuwse miniatuurschilders vijf eeuwen eerder. 17de-eeuwse gravures van overstromingen, aardbevingen en de pest, evenals de anti-oorlogsprenten van Frans Masereel verbeelden catastrofes die doen denken aan het einde van de wereld. Hoop op een betere toekomst is te vinden in het werk van Müge Yilmaz, wier sculpturen functioneren als een boekenkast voor haar collectie feministische sciencefictionliteratuur die gaat over een mogelijke betere toekomst. Want wat komt er na het einde?
Beeld: Augustinus, Cité de Dieu, Parijs, circa 1478-1480. Coll. Rijksmuseum Huis van het boek, foto The Book Photographer
