Met een ingrijpende verbouwing is het voormalige koffiepakhuis, een rijksmonument uit 1902, geschikt gemaakt voor de huisvesting van de rijkscollectie, met ruim 6,5 miljoen fotografische stukken en persoonlijke archieven van 175 Nederlandse fotografen. Dus staat in een van de vitrines ook een ouderwets koekblik, met deuken en een ietwat verschoten kleur. Hierin bewaarde fotograaf Johan van der Keuken (1938-2001) zijn negatiefzakjes met krabbelige opschriften. Oftewel: dit museum neemt zijn taak als nationale schatkamer van de fotografie serieus.

Eregalerij
Een museumbezoek begint op de eerste verdieping met de ‘Eregalerij van de Nederlandse fotografie’, die al te zien was in de oude vestiging op de Rotterdamse Kop van Zuid. In 99 foto’s toont deze permanente tentoonstelling de belangrijkste ontwikkelingen van de fotografie, van de uitvinding van het medium rond 1839 tot het huidige digitale tijdperk. Prominente aandacht gaat uit naar grote namen als Anton Corbijn, Ed van der Elsken, Rineke Dijkstra en Erwin Olaf.

Daarna volgen de twee verdiepingen met depotruimtes en restauratieateliers. Bezoekers kunnen door glazen wanden kijken naar museummedewerkers die de collectiestukken documenteren, restaureren en digitaliseren. In vitrines worden camera’s, bijzondere negatieven, koekblikken en andere artefacten getoond. Het gebouw huisvest verder een bibliotheek met Europa’s grootste collectie fotoboeken op de begane grond en educatiezalen in de kelder. Scholen kunnen hier het hele jaar door workshops en rondleidingen boeken.

Verteldrift
Twee verdiepingen zijn ingeruimd voor de tijdelijke tentoonstellingen. Nu te zien is de multidisciplinaire presentatie ‘Ontwaken in blauw’, waarmee het museum laat zien dat het de grenzen van de fotografie wil oprekken; te zien zijn hedendaagse vazen, historische natuurfoto’s en doeken waarop foto’s zijn afgedrukt met cyanotypie, de negentiende-eeuwse techniek van blauwdrukken.

Een trap hoger geeft ‘Rotterdam in focus’ met meer dan driehonderd historische foto’s een indringend beeld van een steeds veranderende stad. Dit mag dan het Nederlands Fotomuseum heten, dit gebouw in het havengebied is ook een cadeau aan de stad, zo lijkt de boodschap.

In deze verteldrift lijkt het museum te zijn vergeten om de vaste collectie interactief te ontsluiten. Hoe leuk was het geweest om bezoekers te laten grasduinen op regio, geboortejaar of een ander zelfgekozen thema. Fotografie is nu eenmaal een medium dat dichtbij voelt. Met de smartphone op zak zijn we immers allemaal fotograaf geworden.

Cadeau
De verbouwing van pakhuis Santos werd mogelijk dankzij een schenking van 38 miljoen euro van Droom en Daad, dat als eigenaar het gebouw in eeuwigdurende erfpacht ter beschikking stelt aan het museum. Deze Rotterdamse filantropische instelling financierde ook migratiemuseum Fenix, dat iets verderop ligt.

Opvallend is dat bij de verbouwing van Santos veel elementen van de historische architectuur zichtbaar zijn gehouden. Het beton is rafelig en de ijzeren kolommen met karakteristieke popnagels kregen alleen een lik verf. Uit alle vloeren is in het hart van het gebouw rigoureus een vierkant gezaagd. De stompe balken zijn volledig in zicht gebleven. Door het creëren van een diepe vide in het midden verspreidt gedempt daglicht zich via een reusachtig dakraam. Het is alsof de ruige architectuur een fysiek tegenwicht biedt aan het vluchtige medium fotografie, dat steeds digitaler wordt.

Een eigentijds accent is dan weer de kroon op het pakhuis van geperforeerd aluminium; niet zo sensationeel als de wervelende kolom van buurman Fenix, maar niettemin een blitse eyecatcher. Verstopt onder deze façade zit een restaurant met een verrassend panorama op de Rotterdamse skyline.