Jeroen Junte3 maart 2026
De zwarte Lincoln Continental, het roze mantelpakje van Jackie Kennedy, zelfs de wat fletse kleuren – dit moet een beeld zijn uit het beroemde Zapruder-filmpje van de moordaanslag op president John F. Kennedy. En toch klopt er iets niet. Het 8mm-filmpje van Abraham Zapruder is het enige filmbeeld van het moment van de aanslag, en daarop zit Jackie Kennedy grotendeels verscholen achter haar man. Hier treedt zij juist naar voren. Ook de vlaggetjes op de auto missen elk presidentieel decorum. En dit beeld is wel héél onscherp.
De Amerikaanse fotograaf David Levinthal (1949) heeft dit trauma, dat in het nationale geheugen is gekerfd, gereconstrueerd in een waarheidsgetrouwe miniatuurwereld. Alleen is Jackie Kennedy nu een poppetje in een speelgoedautootje. Ook is het perspectief verschoven van de president naar haar.
De Kennedy-pastiche maakt deel uit van zijn iconische serie History (2010-18), waarin talloze mythische momenten uit de Amerikaanse geschiedenis worden verbeeld. Feit en fictie lopen naadloos in elkaar over. Een helikopter tegen een achtergrond van napalmvuur roept onmiddellijk de Vietnamoorlog op. Maar die herkenning is vooral gevormd door Hollywoodfilms als Apocalypse Now.Levinthal toont hoe collectieve herinnering steeds opnieuw wordt gefilterd door cinema. Kijken we hier naar oorlogsgeschiedenis, of naar een filmisch cliché? Naar Hollywood of naar het nieuwsprogramma 60 Minutes? Of naar propaganda van het Pentagon, ook dat kan.
Al meer dan veertig jaar bevraagt Levinthal met zijn foto’s de grote historische narratieven waarop de Amerikaanse identiteit is gestut. Elke Amerikaanse obsessie komt voorbij – geweld, sport, racisme, geld. De realistische foto’s bieden precies genoeg houvast om herkenning op te roepen, maar de strategische onscherpte en misleidende enscenering ondermijnen die zekerheid.
De culturele dementie van Amerika, dat de eigen legendes is gaan verwarren met geschiedenis, wordt genadeloos ontmaskerd. Levinthal debuteerde in 1972 met de serie Bad Barbie, waarin hij ontklede barbiepoppen in seksuele poses fotografeerde. Het was een vroege ontmaskering van een seksuele moraal die balanceert tussen pornografisch en puriteins. Maar nog niet eerder was zijn werk zo urgent als nu een president openlijk probeert de geschiedenis te herschrijven.
Trump laat zwarte soldaten van oorlogsmonumenten schrappen, boeken worden uit bibliotheken verwijderd en het Smithsonian Institution wordt bedreigd met censuur. Veelzeggend genoeg was ‘American Myth & Memory’ eerder juist daar te zien. Dat maakt deze tentoonstelling niet alleen noodzakelijk, maar ook wrang actueel.
De kracht van Levinthals fotografie schuilt niet alleen in gelijktijdige herkenning én onrust, maar ook in de ambiguïteit. Hij werkt met polaroid: een beeld dat zich direct na het afdrukken fixeert en geen reproduceerbaar negatief heeft. In 1986 kreeg hij de grootste polaroidcamera die commercieel beschikbaar was – bigger and better, de Amerikaanse mythe in optima forma.
En dan het speelgoed zelf, bijeengescharreld op beurzen en rommelmarkten, waarmee hij ingenieuze diorama’s bouwt. Onschuldige objecten die de gewelddadige geschiedenis reconstrueren. Misschien is geen fabel zo hardnekkig als die van het Wilde Westen: de verovering van een zogenaamd leeg landschap, waarin de witte kolonist tot held wordt verheven. Een stereotype dat doorleeft in de moderne ‘selfmade man’. Voor de oorspronkelijke bewoners – Sioux, Navajo en andere volken – betekent deze Amerikaanse droom een nachtmerrie. Levinthal maakt hun gezichten opzettelijk onscherp, gereduceerd tot figuranten in een verhaal dat hen structureel uitsluit. Een trefzekere foto, en toch verwarrend.
