Sita Hauptmeijer7 januari 2026
Vanaf 8 januari is Mondria(a)n, en route to New York te zien in Nederlandse filmtheaters. De poëtische archieffilm ging vorig jaar in première op het Nederlands Film Festival, waar hij werd geselecteerd voor Beste Nederlandse Documentaire. Maker Pim Zwier (1970) onderzoekt historische figuren via archiefmateriaal en persoonlijke documenten, in samenwerking met het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis en Beeld & Geluid.
In een karakteristiek lijnenspel ontvouwen archiefbeelden uit 1936-41 zich op het scherm. Piet Mondriaan woont nog in Parijs terwijl de spanningen in Europa oplopen. Via voice-overs klinken brieven tussen hem en kunstenaarsvriend Harry Holtzman in New York. Mondriaan vlucht naar Londen, blijft werken en exposeren, maar zijn onrust groeit. In de brieven klinkt zowel zijn artistieke gedrevenheid als zijn groeiende onrust door: “Just as I was working so good, Hitler cut everything off.” Wanneer de oorlog zijn werk letterlijk en figuurlijk stillegt, besluit Mondriaan te vertrekken naar New York. De documentaire laat zien hoe deze gedwongen reis niet alleen een vlucht was, maar ook een keerpunt markeerde in zijn leven en kunstenaarschap.
In zwart-witbeelden, gekaderd door Mondriaans kenmerkende lijnen en begeleid door voorgelezen brieven in Mondriaans beste Engels, ontstaat een verstilde, beschouwende film. Over zijn kunst leer je weinig nieuws, maar als kijker krijg je wel een helder beeld van zijn leven vóór en tijdens de oorlog. De voortdurende vogelgeluiden op de achtergrond geven de film een verstilde, beschouwende sfeer.
