De samenstellers hebben een ‘dubbelslag’ gemaakt. Werken van groot topografisch of historisch belang worden afgewisseld met kunst die de term ‘meesterwerk’ uit de titel alleszins rechtvaardigt. Naast grote namen als Jacob van Ruisdael, Gerrit Berckheyde, Rembrandt, Reinier Nooms, Claes Jansz. Visscher, Hendrick Vroom en Jan van der Heyden komt ook verrassend werk van minder bekende kunstenaars aan bod. Jan van Kessel (1641-80) bijvoorbeeld, een Amsterdamse kunstenaar die van twee Vlamingen met exact dezelfde naam te onderscheiden valt in zijn onderwerpskeuze. Hij schilderde geen stillevens – zoals zijn naamgenoten – maar landschappen en stadsgezichten. Het onbetwiste topstuk van zijn hand is De Dam gezien naar het westen (1668), dat sinds jaar en dag in de werkkamer van de directeur van De Nederlandsche Bank hangt, maar bij hoge uitzondering nu is uitgeleend.

Grote bedrijvigheid valt ook te zien aan de linkerzijde van de Dam waar winkeliers de luiken open hebben gegooid om hun waren uit te stallen. Vrouwen hebben emmers bij zich, met het oog op de aanschaf van groenten of vis. Hier bevindt zich immers de vismarkt. Tussen lange rijen overdekte kramen scharrelen gekortwiekte ooievaars die visresten van straat oppikken. De verkoopsters zijn vooral vrouwen – grofgebekte ‘viswijven’.

Vis op het Damrak
Van Kessel was beslist niet de eerste of enige die de Dam schilderde. Er bestond in de zeventiende eeuw veel vraag naar taferelen waarop het nieuwe stadhuis (‘het achtste wereldwonder’) stond afgebeeld. Gerrit Berckheyde heeft er zelfs tientallen variaties van geschilderd. Bijzonder aan het schilderij van Van Kessel is dat hij een ander standpunt – verder naar achteren – kiest en daarmee ook de bedrijvigheid op het water in beeld brengt. Het Damrak liep destijds grofweg door tot de plaats waar zich tegenwoordig het Nationaal Monument bevindt. De getijden deden zich hier nog gelden – bij vloed stond het water veertig centimeter hoger dan bij eb.

Aan de kade zien we een windas staan – handig voor het takelen van zware ladingen. Een ‘ventjager’ – de schakel tussen visser en markt – maakt een praatje met een voornaam geklede man in het zwart. Andere ventjagers varen af en aan om vis op de markt af te leveren. Een wijdschip wordt geleegd. Een met vistonnen afgeladen schuit wordt behoedzaam naar de kade gemanoeuvreerd.

En op de voorgrond zien we een vrouw die met haar hondje in een sloep zit te wachten tot er een plaatsje vrijkomt. Langszij hangen twee visbennen: grote ronde manden die het mogelijk maken de vis spartelvers af te leveren.