Tevreden met haar lijf zit ze daar. De haren samengebonden in een knot, een scherpe neus, ogen die waarnemen. Mollig, met de armen over elkaar. “Ze omarmde haar lichaam,” zegt haar zoon glimlachend, “ruim voordat bodypositivity in zwang raakte.”

Die houding kon ze bijvoorbeeld aannemen als er vriendinnen op bezoek waren. Haar zoon hield ervan ze samen in de keuken bezig te zien. Kletsend, couscous makend. De beste couscous ooit. “Zo luchtig, je kon er met gemak drie borden van op.”

Monument voor zijn moeder
Portretten moeten volgens Sidi El Karchi (1975) een verhaal vertellen. Je vooral nieuwsgierig maken naar wat de geportretteerde en de maker beweegt. Met Blue Widow, portret van Azza El Karchi (2002) citeert hij, ook in het sobere kleurgebruik, Arrangement in Gray and Black No.1 (1871), het wereldberoemde portret dat James McNeill Whistler (1834-1903) van zijn moeder maakte. Met dit doek richt El Karchi een monument op voor zijn diep betreurde moeder. In 2002 overleed ze in een ziekenhuisbed, met haar zoon naast zich.

Het Bonnefanten in Maastricht verwierf het schilderij toen de kunstenaar nog maar net de kunstacademie had verlaten. Conservator Paula van den Bosch: “Hij viel op. Zijn werk was volstrekt authentiek. Het heeft een bepaalde helderheid. Iets geheel eigens.”

Ontnomen jeugd
“Wie was je moeder?”, vraag ik hem. We zitten naast elkaar op een terras bij het Bonnefanten. Met de blik op de Maas die glanst in de late middagzon, vertelt hij. Ze werd nóg belangrijker voor hem, toen zijn vader al vroeg uit beeld verdween. Met haar kinderen woonde Azza El Karchi in de volksbuurt Thienbunder in Sittard. Men kende elkaar. Een sleutel was overbodig, want overdag hing er meestal een touwtje uit de brievenbus. Er werd eindeloos op straat gespeeld. Soms kon zijn moeder weer een meisje worden en meedoen met verstoppertje. Zo haalde ze in wat haar was ontnomen: een deel van haar jeugd.

Het blauwe vlak op het schilderij associeer ik met de overtocht die ze als jong meisje maakte. Ze werd geboren in een dorp in Zuid-Marokko en rond haar zestiende uitgehuwelijkt. De streek liet ze gedwongen achter zich. Het is een land waar ’s nachts duizenden sterren aan de hemel flonkeren en je de bergen in de verte, zoals El Karchi het omschrijft, hoort kraken.

“Weet je dat ze een herderin was?” Ze hoedde het vee van de familie. Soms lag naast haar bed een jong hertje te slapen. Volgens de overlevering stierf het toen zij naar Nederland vertrok. Naar Limburg, waar een dertig jaar oudere Marokkaanse mijnwerker wachtte.

Ferme hand
Ze kent het leven, haar hoef je niets meer te vertellen. Zo zit ze daar. De ferme hand heeft eens het stuur van een lesauto omvat. “Tekenend voor haar is dat ze de eerste vrouw in de wijk was die rijles nam!” zegt El Karchi. De middag dat zijn moeder examen deed, bracht een buurvrouw hem bij het uitgaan van de school het grote nieuws. “Je moeder is geslaagd!” In tranen rende hij naar huis. “Waarom huil je?” vroeg zijn moeder. Hij snikte: “Omdat de buurvrouw zei dat je was geslacht.”

Ze heeft haar zoon als kind al zien tekenen en herkende net als zijn docenten zijn talent. Nederlands verstond ze, maar sprak het niet. Met een lach en op een toon waarin geen verwijt doorklinkt, vertelt hij wat een van de consequenties was. Op de middelbare school verving hij zijn moeder tijdens het periodieke oudergesprek. Dan vroeg hij de docent: “hoe gaat het met Sidi?” en kreeg hij vanzelfsprekend antwoord.

Zijn moeder bezocht op een dag een waarzegger. Met de kleine op schoot, wilde ze aan het einde van het consult ook weten hoe het hem zou vergaan. De boodschap heeft ze later, mijmerend op haar stoel, vast nog weleens overdacht. Want de helderziende voorspelde zonder te aarzelen wat het jongetje later zou worden.

Een kunstschilder.