In de nisjes van een verduisterde museumzaal werpen spotjes licht op tekeningen en plattegronden. Achter in de hoek glanst een mysterieus object en op de achtergrond is kerkelijk gezang te horen. Voor de tentoonstelling ‘Heiligen & Helden – Sint-Justus, Rubens en de pelgrims’ verzamelde het Stedelijk Museum Zutphen tientallen bruiklenen uit België en Nederland om een levendig verhaal te vertellen over pelgrimage, geloof en verering.

De belangrijkste aanleiding voor de tentoonstelling is de reünie van twee topstukken: de schedel van de heilige Sint-Justus, die na 240 jaar weer tijdelijk naar Zutphen is teruggekeerd, en het speciaal voor dit reliek vervaardigde schilderij Le Miracle de St. Just (1629) van Peter Paul Rubens (1577-1640).

De tentoonstelling begint met een introductie aan pelgrimage, van de middeleeuwen tot nu. Zo zijn er veertiende-eeuwse pelgrimsinsignes en veldflessen te zien, maar ligt er ook een verzameling hedendaagse souvenirs van de Camino de Santiago De Compostela. Daarnaast tonen originele objecten, zoals aflaten en bidprentjes, hoe diep het geloof verweven was met het dagelijks leven van middeleeuwers. Heiligenbeeldjes en gespen getuigen van de populariteit van bepaalde patroonheiligen en wijzen de weg naar de twee topstukken van de tentoonstelling.

Eenmaal aangekomen bij de schedel en het lugubere schilderij van de onthoofde Justus, leidt een trap naar een tweede, aanverwante tentoonstelling in het naastgelegen Museum Henriëtte Polak: ‘Iconische foto’s van Eddy Posthuma’. Met intieme inkijkjes op foto’s als Moeder en kind (1971) en No Pope Here (1969) laat Posthuma (1931-2021) zien dat heiligen en helden in allerlei gedaanten verschijnen.