Met een indrukwekkende overzichtstentoonstelling laat Museum Boijmans Van Beuningen zien waarom het werk van Marisol een herontdekking verdient. Haar popart heeft een eigenzinnige veelzijdigheid en getuigt van een maatschappelijke betrokkenheid die misschien nu pas op waarde wordt geschat.

Een etentje voor twee, maar de tafelgenoot is ze zelf. In Dinner Date (1963) zit Marisol tegenover Marisol: twee hoekige figuren met haar gezicht, bij de een getekend, bij de ander uitgesneden. Op tafel zijn twee kant-en-klaarmaaltijden in aluminium bakjes geschilderd. Het is haar gevatte antwoord op de journalisten die haar voortdurend de vraag stelden waarom ze niet trouwde en geen kinderen kreeg.

In 1964 werd het werk getoond in de Stable Gallery in Manhattan, waar dagelijks duizenden bezoekers kwamen. De Venezolaans-Amerikaanse kunstenaar Marisol (1930-2016) was een fenomeen in de New Yorkse kunstwereld. Haar goede vriend Andy Warhol noemde haar “the first girl artist with glamour”. Maar in de jaren 1970 liep de belangstelling voor haar werk terug. In Europa kreeg ze altijd al minder aandacht, met Museum Boijmans Van Beuningen als een van de weinige uitzonderingen. Daar was in 1968 al een solotentoonstelling te zien.

Vissenkop
De tentoonstelling brengt ruim tachtig internationale bruiklenen bijeen, verspreid over meerdere verdiepingen van het Depot. Het monumentale werk kan met gemak op tegen de grote betonnen zalen. Met haar hoekige houten figuren, waarin ze beeldhouwkunst en alledaagse voorwerpen combineerde, gaf ze een heel eigen draai aan de popart. Haar werk is komisch maar kritisch.

Haar lichaam speelt een belangrijke rol in haar werk. Rond 1960 begint ze uit angst de controle over haar lichaam en geest te verliezen omtrekken van haar lichaamsdelen te tekenen. Later maakt ze ook afgietsels van onder meer haar gezicht en handen, die ze verwerkt in grotere assemblages. In Mi Mamá y Yo (1968) verbeeldt ze zichzelf als nors kijkend kind naast haar glimlachende moeder. Voor de handen en voeten van de moederfiguur gebruikt ze afgietsels van haar eigen lichaam.

Met die afgietsels probeert Marisol in de huid van een ander te kruipen. Zelfs in die van dieren. Nadat ze op Tahiti heeft leren duiken, trekt ze grimassen om op vissen te lijken en maakt daarvan afgietsels. In The Fishman (1973) krijgt een menselijk lichaam zelfs een vissenkop. Haar inlevingsvermogen gaat gepaard met bezorgdheid over de aantasting van het onderwaterleven.

Dat vereenzelvigen met anderen is soms ongemakkelijk. In de installatie The Car (1964), die Boijmans in 1972 aankocht, maken zwarte en witte inzittenden een schijnbaar zorgeloos ritje. Met die autorit verwijst Marisol naar de Amerikaanse vrijheidsdroom, die voor zwarte Amerikanen niet vanzelfsprekend was. Maar voor sommige passagiers gebruikt ze afgietsels van haar eigen gezicht, waarvan ze enkele zwart schildert. Daarmee grijpt ze terug op de racistische traditie van de blackface. In hoeverre kun je eigenlijk de ervaring van een ander verbeelden?

Levensverhaal
Marisol is een van de vele vrouwelijke kunstenaars die de laatste jaren als vergeten grootheden worden opgediend. Daarbij is vaak veel aandacht voor hun levensverhaal. Ook bij Marisol, wier roem op zichzelf al tot de verbeelding spreekt. Maar over haar maakproces kom je veel minder te weten. De sculpturen ogen zo lollig, zo vanzelfsprekend, alsof ze in één poging ontstaan zijn, maar getuigen tegelijkertijd van een enorm vakmanschap. Hoe maakte ze zich die uiteenlopende technieken eigen? Inzicht in haar werkwijze had haar werk dichterbij gebracht. En haar nog meer als kunstenaar neergezet.

Gelukkig laat Marisols oeuvre zich niet tot een uitsluitend biografische lezing beperken. Daarvoor is het te veelzijdig, te doordacht en te gevat. Marisol merkte zelf al op dat mensen haar werk wel interessant vonden, maar haar kunst niet echt serieus namen. Haar kritische blik op de maatschappij werd lang niet altijd erkend. Nu maken juist haar zorg om de natuur en haar aandacht voor ongelijkheid en identiteit haar werk brandend actueel.