Een koel regenbuitje boven een polderweggetje, kleine eendjes langs de waterkant en twee zwoegende aardappelrooiers met witte mutsen: in de schilderijen van Jacob Ritsema (1869-1943) vind je de kalmte en eenvoud van het negentiende-eeuwse boerenleven. Zijn zus Coba (1876-1961) zocht haar onderwerpen dichter bij huis, in bloemstillevens, aardewerk en portretten. In de tentoonstelling ‘Jacob & Coba Ritsema – broer achter zus’ brengt het Noord-Veluws Museum hun twee werelden samen.

‘Het Ritsema-effect’, noemt het museum de subtiele spanning tussen rust en beweging die de tentoonstelling met behulp van AI-video’s heeft proberen te benadrukken. Zo laat een filmpje zien hoe het model voor Coba’s Roze meisje (1953) tijdens het poseren zou kunnen hebben geglimlacht. Ook zonder de filmpjes is het effect in veel werken te zien: zo lijkt de witte jurk van Coba’s Meisje met gele bloem (ongedateerd) nog mee te deinen op haar ademhaling. En in Jacobs Kust Bretagne (ca. 1920) hoor je bijna de wilde zee tegen de rotsen klotsen.

In hun onderwerpkeuze keerden broer en zus juist vaak terug naar het vertrouwde. Jacob schilderde hetzelfde Haarlemse hofje vanuit verschillende perspectieven, en Coba bleef lange tijd trouw bleef aan haar stillevens.

Toch is vooral in Coba’s werk een duidelijke ontwikkeling zichtbaar. Haar opleiding en betrokkenheid bij de Amsterdamse Joffers stimuleerden haar om zich verder te ontwikkelen binnen de figuratieve schilderkunst. Dat zij ook met naaktmodellen werkte, was voor een vrouwelijke kunstenaar destijds minder vanzelfsprekend. Een intrigerend schilderij is Coba’s Interieur met staande vrouw (1900), een mysterieus inkijkje in haar atelier. Even verderop grazen Jacobs biggetjes en kalveren in de wei: Coba keek naar binnen, Jacob naar buiten.