Van Egyptisch geïnspireerde uurwerken tot vogelvluchtillustraties van de prehistorie: met twaalf bescheiden tentoonstellingen in één heeft ‘Galleria’ in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden voor ieder wat wils. De mini-expo’s zijn afwisselend en verrassend, maar als geheel maakt het concept een wat warrige en willekeurige indruk.

Met stomheid geslagen was de Griekse geschiedschrijver Herodotus toen hij rond 450 voor Christus een tempel ten zuidwesten van Caïro binnenstapte. Het complex was zo gigantisch en ondoorgrondelijk dat het alle bouwwerken uit het oude Griekenland overtrof. Later concludeerden onderzoekers dat het de tempel van farao Amenemhat III (ca. 1800 v.Chr.) in Hawara moest zijn geweest. Toch was het de naam die Herodotus eraan gaf die zou beklijven: hij noemde het monument toepasselijk ‘het labyrint’.

Aan de hand van overgebleven steenfragmenten vertelt het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) het verhaal van dit majestueuze doolhof. Niet volgens het geijkte format, maar in een kleinschalige opstelling naast elf even compacte presentaties over totaal uiteenlopende onderwerpen. Denk aan middeleeuwse klederdracht uit Nubië of wetenschappelijke boeken uit de museumbibliotheek. De rode draad van de reeks, die het museum ‘Galleria’ heeft gedoopt, is dat elk verhaal op de een of andere manier raakt aan de oudheid.

Verleden land
Opvallend veel van de exposities hebben een eigentijdse invalshoek. In de tentoonstelling ‘Fibula’s vol verhalen’ wordt de typisch Romeinse kledingspeld bijvoorbeeld verbonden met exemplaren uit het moderne Marokko, waar ze ook wel tiseghnas of tizerzai worden genoemd. De met bloemen en geometrische patronen verfraaide spelden worden daar vooral gedragen bij rituele ceremonies, zoals huwelijksvoltrekkingen. In Leiden liggen ze losjes in vitrines.

Van een heel ander kaliber zijn de kleurrijke illustraties van graficus Bob Brobbel (1945) in de expo ‘Verleden land’, vernoemd naar het gelijknamige publieksboek over de Nederlandse archeologie uit 1981. Als een vogel vlieg je over het prehistorische dorpje Elsloo, waar jagers-verzamelaars kennismaakten met de eerste boeren, of het fort in Nijmegen, waar rond 71 na Christus een Romeins legioen was gevestigd. De platen geven een mooi beeld van hoe het er destijds aan toe ging.

En dan zijn er ook nog hedendaagse kunstprojecten. Met name de tekeningen van beeldend kunstenaar Elisa Pesapane (1979) maken een verpletterende indruk. In ‘Odysseus en de verdronkenen en geredden’ krijgt de Griekse held een nieuw gezicht: dat van een ondeugend jochie. Zijn blik is even kinderlijk als indringend. In combinatie met het uitvergrote tekenwerk op de wanden en het Etruskische aardewerk in het midden van de zaal, weet Pesapane een totaalervaring te creëren.

Disbalans
We doen het eens anders dan anders, moeten ze, kortom, bij het RMO hebben gedacht. En voor deze gedurfde keuze niets anders dan waardering. Maar is het een doorslaand succes? Nee, dat niet. De presentaties waaieren inhoudelijk zó ver uiteen dat je je als bezoeker van hot naar her voelt gestuurd. Zit je ergens net lekker in, dan dient het volgende zich alweer aan. Die voortdurende omschakelingen zijn vermoeiend en gaan ten koste van de diepgang. Bovendien kleeft er een zekere willekeur aan het geheel, ondanks de overkoepelende link met de oudheid.

Op de hoeveelheid context valt eveneens wat aan te merken. In de expo met negentiende- en twintigste-eeuwse, op Egypte geïnspireerde klokken – een persoonlijk favoriet – was meer informatie fijn geweest. Bij het merendeel van de objecten wordt nu alleen de maker, het materiaal en de datering vermeld. Dat is wat karig. In ‘Herinneringen aan Palmyra’, waarin drie gevluchte Syrische archeologen aan het woord komen, staat juist verhoudingsgewijs weer erg veel tekst op de muren. Zo’n beladen onderwerp vraagt daar ook om, maar die disbalans tussen de verschillende presentaties versterkt het gevoel van richtingloosheid dat je bij de opzet van ‘Galleria’ bekruipt.

En zo raak je, ironisch genoeg, een beetje de weg kwijt in ‘Galleria’. Net als Herodotus in zijn labyrint.