De Servische kunstenaar Marina Abramović (1946) geldt als een pionier van de performancekunst. Sinds de jaren zeventig gebruikt ze haar eigen lichaam als artistiek medium om pijn, uithoudingsvermogen en fysieke en mentale grenzen te onderzoeken. Een vroeg voorbeeld daarvan is de performance Thomas Lips (1975). Tijdens een uitvoering in kunstcentrum De Appel in Amsterdam kerft ze met een scheermes een pentagram in haar buik en slaat ze zichzelf met een zweep.

De opnamen waren bestemd voor het NOS-kunstprogramma Beeldspraak, maar de omroep schrapte de uitzending vanwege het vermeend schokkende karakter. Volgens Pruys legde de NOS vervolgens een ‘permanent embargo’ op de beelden, die daarna jarenlang als verloren golden.

Censuur toen en nu
Pruys trof de opnamen aan in het archief van het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid. In Final Cut onderzoekt hij hoe politieke druk vanuit conservatieve hoek volgens hem leidde tot de censuur door de NOS. Tegelijkertijd trekt hij een lijn naar het heden: ook nu zouden culturele instellingen onder politieke druk tot zelfcensuur overgaan.

Als actuele voorbeelden behandelt Pruys het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA) en het Stedelijk Museum Amsterdam. Volgens de filmmaker hadden beide instellingen moeite om duidelijk stelling te nemen in politiek gevoelige kwesties. Kunstenaars onder wie Basma al-Sharif en Alina Lupu riepen hen op zich uit te spreken over de oorlog in Gaza.

Pruys werkte veertien jaar aan de onafhankelijk geproduceerde documentaire, waarvoor hij filmde in Nederland, Berlijn en New York. Naast Abramović komen onder anderen Stedelijk-directeur Rein Wolfs, filmmaker Frans Zwartjes en Lara Khaldi, directeur van de Appel, aan het woord.

Final Cut is Pruys’ eerste lange documentaire en is geselecteerd voor de Gouden Kalf Competitie. De kaartverkoop voor het Nederlands Film Festival is op 27 augustus gestart.