Tara Sikkel29 oktober 2026
In deze serie
Dit najaar bezoekt Museumtijdschrift vier werkplaatsen waar ambachtelijke technieken worden doorgegeven en vernieuwd.
- September – Nederlands Steendrukmuseum, Valkenswaard ➤
- Oktober – Nederlands Zilvermuseum, Schoonhoven
- November – Nederlands Glasmuseum, Leerdam
- December – Europees Keramisch Werkcentrum, Oisterwijk
Er is een klein bommetje ontploft op de werkbank van Esmee Muijlwijk (1998). Zo lijkt het, althans. Tussen de vijlen, tangen en glazen potjes met stukjes soldeer – “pioentjes noemen we dat” – slingeren plasticsnippers en gripzakjes met edelmetaal. In een hoek staat een bakje met afgedankte museumkaarten en pinpassen. Daarover later meer. Op de vuurvaste steen midden op het werkblad liggen sieraden in verschillende stadia van afwerking, waaronder een hanger en een set oorstekers met ruwe aquamarijn.
Ze in je oor steken, gaat nu nog even niet. Aan de achterzijde van de zetting ontbreekt het pinnetje, de stift. Met een pincet vist Muijlwijk een klein pioentje uit een potje. Even de vlam erop; binnen no time smelt het soldeer en hecht de stift zich aan de zetting. Een koud kunstje voor Muijlwijk, die in 2020 als goudsmid afstudeerde aan de Vakschool Schoonhoven. Daarna volgde ze een kunstopleiding met een specialisatie in sieraden. Sinds 2022 werkt ze één dag per week in de smederij van het Nederlands Zilvermuseum.
Filigrain
Een goudsmid in een zilvermuseum, hoe zit dat? Het verschil zit niet zozeer in het materiaal maar in de objecten, vertelt Muijlwijk. “Een goudsmid maakt sieraden. Een zilversmid gebruiksvoorwerpen, zoals bekers of bestek. Die scheiding is vroeger ontstaan en hanteren we nog steeds. Aan het ambacht is de afgelopen eeuwen weinig veranderd. We gebruiken vooral de oude technieken.”
Dat zijn er nogal wat: van zagen, vijlen en het zetten van edelstenen tot ciseleren (met een hamer en pons reliëf in het metaal aanbrengen) en emailleren (gekleurd glaspoeder op het metaaloppervlak vastsmelten). Filigrain is misschien wel de meest gedetailleerde van de smeedtechnieken. Door ragfijne metaaldraadjes en minuscule bolletjes aan elkaar te solderen, ontstaan weelderige patronen die iets weg hebben van opengewerkt kant.
“Een pokkenklus”, grapt Nathan Verdonk (2005), tweedejaarsstudent aan de Vakschool Schoonhoven. Sinds september is hij wekelijks in de smederij van het museum te vinden. Een atelier op je studentenkamer is immers ook maar lastig. Hij werkt het liefst met edelstenen of bijzondere metalen, zoals titanium. “Uiteindelijk zou ik een eigen sieradenlijn willen hebben. Een werkplaats, winkeltje erbij. Dat is wel de ambitie.”
Verdonk haalt een oorbel met een hanger van meteorietijzer tevoorschijn: zijn huidige project. De ringetjes zijn van eerste gehalte zilver. “Voor sieraden gebruik je nooit puur zilver”, legt hij uit. “Puur zilver is heel kwetsbaar en krast snel. Door er koper aan toe te voegen, wordt het harder en slijtvaster. Eerste gehalte zilver bestaat voor 92,5 procent uit zilver en voor 7,5 procent uit koper. Dat is ideaal.”
Wegwerpmaatschappij
Koper brengt wel andere uitdagingen met zich mee: bij verhitting oxideert het en kleurt het zilver zwart. Om dat te voorkomen, smeren de smeden hun werkstuk voor het solderen in met boraxine, een roze vloeistof, of vloeimiddel H, een yoghurtachtige pasta. Verdonk: “Het is een tijdelijke beschermlaag. Na het solderen haal je het er weer af door je sieraad in het zuur onder te dompelen.”
Maar dan ben je er nog niet. “Het zuur tast het koper in de legering aan, waardoor je sieraad wit en dof uitslaat”, vult Muijlwijk aan. “Door het te polijsten met een borsteltje krijgt het de zilverkleurige glans terug. Ik vind het leuk om daar een beetje mee te spelen. Van mij hoeft het niet allemaal helemaal strak en glad; je mag best zien hoe het materiaal in elkaar steekt. Net even anders dan anders.”
Muijlwijks voorliefde voor het onconventionele blijkt ook uit haar sieradencollectie Plastikos (2022), waarin ze plastic pasjes een tweede leven geeft. Dat begon met een paar oude pinpassen en groeide uit tot een serie ringen, oorbellen en hangers van museumkaarten. “Ik kwam op het idee toen mijn bankpas verlopen was. Eigenlijk zonde om dat ding weg te gooien, dacht ik. Ik probeer mensen hiermee bewust te maken van de wegwerpmaatschappij.”
Eerst verknipt ze de pasjes. Daarna gaat ze ze met een hittepistool te lijf. Als ze warm genoeg zijn, buigt ze de platte schijfjes tot organische vormen. Langs de randen brengt ze een zilveren draad in model. “Net als bij andere sieraden, komt er veel geduld en precisie bij kijken”, zegt Muijlwijk. “Smeden is monnikenwerk. En hoe priegeliger, hoe leuker.”
Nederlands Zilvermuseum
In het kort
Het Nederlands Zilvermuseum toont zilver in al zijn facetten: van eeuwenoude gebruiksvoorwerpen tot moderne creaties. In de smederij, een broedplaats voor jonge smeden, wordt het edelmetaal nog met de hand bewerkt.
Te zien
Religieuze voorwerpen, sieraden en tafelzilver vormen de hoofdmoot van de collectie, met onder meer historisch zilver van de firma Van Kempen en Begeer. Daarnaast worden er regelmatig tentoonstellingen georganiseerd met werk van hedendaagse kunstenaars, zoals David Huycke (1967) en Elise van Staveren (2000).
Niet te missen
Ieder jaar presenteert het museum de eindexamenstukken – de ‘meesterproeven’ – van studenten van de Vakschool Schoonhoven in de gratis toegankelijke lounge naast de entree. Een persoonlijk favoriet: de broche van Lyn Bayern. Het op de wesp geïnspireerde sieraad ademt vakmanschap van de bovenste plank.
Te doen
Kinderen kunnen in de zilverwerkplaats aan de slag met hun eigen vriendschapsring, sleutelhanger of soldatenplaatje. Voor volwassenen zijn er workshops van verschillende niveaus. Maak bijvoorbeeld een gekleurde hanger tijdens de workshop ‘Emailleren kun je leren’ of loop een dag mee met de smid om je eigen sieraad te vervaardigen. Iets creatiefs combineren met wat lekkers? Smeed een theelepeltje tijdens een high tea. Raadpleeg de website voor het actuele aanbod en reserveringen.
Weetje
Schoonhoven wordt ook wel ‘de Zilverstad’ genoemd. De oorsprong van die reputatie ligt in de veertiende eeuw. Doordat Schoonhoven in 1322 stads- en keurrechten ontving, konden goud- en zilversmeden zich hier vestigen. Toen graaf Jan van Blois (1342-81) zijn hof naar Schoonhoven verplaatste en opdracht gaf voor tal van zilveren voorwerpen, kreeg het ambacht een flinke impuls. Sindsdien is het edelmetaal onlosmakelijk verbonden met de stad.
In de buurt
Combineer je bezoek met een wandeling door de karakteristieke straatjes van Schoonhoven, waar het stikt van de ateliers en galeries. Op tachtig locaties verspreid door de historische binnenstad vind je bovendien zilverkleurige stoeptegels met de meestertekens van smeden die hier ooit gewerkt hebben.
