Een wachtrij voert langs loketten, geld stroomt door buizen en onderin draaien politici aan hendels. In de monumentale tekening De machinerie van de volkshuisvesting brengt Carlijn Kingma de Nederlandse wooncrisis samen in één grote kaart. Haar getekende wereld komt voort uit uitvoerig onderzoek. “We hebben een systeem opgetuigd dat ongelijkheid in de hand werkt.”

Met de allerdunste technische tekenpen tekende Carlijn Kingma (1991) een monumentale kaart van 113 bij 150 centimeter. De machinerie van de volkshuisvesting toont de wooncrisis als een groot, complex apparaat waarin geldstromen, regels, belangen en politieke keuzes voortdurend op elkaar inwerken. Links is de bestaande woningvoorraad te zien, rechts de haperende nieuwbouwproductie. Bovenin bevinden zich de banken, onderin de politieke arena. Daartussen bewegen huurders, huiseigenaren, woningcorporaties, projectontwikkelaars en gemeenten zich door dezelfde machine.

Het project ontstond in samenwerking met online onderzoeksplatform Follow the Money. Daar is ook een geanimeerde videotour van te zien. Een reproductie van De machinerie van de volkshuisvesting werd eerder op verschillende plekken in Nederland getoond en in Singer Laren is nu voor het eerst het origineel te zien, samen met enkele spotprenten waarin Kingma afzonderlijke mechanismen uit de wooncrisis verder uitwerkt.

Tweeduizend uur
“Met De machinerie van de volkshuisvesting begon ik ongeveer toen ik zwanger werd van haar.” Kingma kijkt naar de pasgeboren baby op haar schoot. Het is een warme dag in een jugendstilhuis in Zutphen, waar ze met haar vriend en samenwerkingspartner Thomas Bollen woont en werkt. Haar zwangerschap duurde negen maanden; in diezelfde periode werkte ze in totaal zo’n tweeduizend uur aan de tekening. Normaal trekt Kingma zich tijdens de tekenfase van een project maandenlang terug. Ze maakt lange dagen en richt zich met volledige concentratie op het papier. Met een baby op schoot laat het werk zich minder makkelijk scheiden van het dagelijks leven.

“Het combineren van kunstenaarschap en ouderschap is best zoeken. Nu ligt er een baby naast me als ik teken. Ik luister naar podcasts en audioboeken terwijl ik met haar buiten ben, en ik heb een manier gevonden om met mijn schetsboek op de kinderwagen te werken. Zij ligt dan een beetje naar de bomen te kijken.” Zoals werk en privéleven in deze periode door elkaar lopen, zo laat Kingma in haar tekeningen zien hoe maatschappelijke systemen doorwerken in het dagelijks leven – in dit geval iets fundamenteels als wonen.

Onbekend gebied
Na twee jaar onderzoek in samenwerking met Bollen zette Kingma de Nederlandse volkshuisvesting om in een getekend systeem. Wonen is een eerste levensbehoefte, maar voor steeds meer mensen is een dak boven het hoofd onbereikbaar. Volgens Kingma en Bollen is de huidige wooncrisis niet vanzelf ontstaan: het systeem is zo afgesteld dat wonen steeds minder om een veilig en comfortabel thuis draait, en steeds meer om bezit van onroerend goed en vermogensgroei.

Kingma noemt zichzelf cartograaf. “Daarin komen voor mij de rollen van onderzoeker en kunstenaar samen.” Ze vergelijkt haar werkwijze met het betreden van onbekend gebied. “Het voelt alsof ik samen met mijn vriend Thomas een soort land betreed waar ik nog niet eerder ben geweest. We reizen door die wereld, terwijl mensen ons de weg wijzen en zeggen: zo ziet het landschap eruit. De kaart groeit langzaam en wordt steeds gedetailleerder. Je moet al die stukjes verzamelen en ze als puzzelstukken aan elkaar leggen.”