Het vieren van de overweldigende kwantiteit én kwaliteit van het museale aanbod in Nederland: dat is de missie van de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs. Want een tentoonstelling is hét visitekaartje van een museum. Daarin balt alle kennis, ervaring, creativiteit en lef, maar ook engagement – in één woord: de visie – samen. Allemaal om het publiek te verleiden. Oftewel: met een tentoonstelling laat het museum zien wat het in huis heeft, op elke denkbare manier.

Uitgangspunt voor de verkiezing zijn de ongeveer vijftig tentoonstellingen die uitgebreid in Museumtijdschrift zijn besproken. Een vakjury, bestaande uit Hester Alberdingk Thijm (directeur AkzoNobel Art Foundation), Peter van Duinen (directeur Vrije Academie) en Jeroen Junte (hoofdredacteur Museumtijdschrift) selecteerde daaruit tien genomineerden. Daarna is het woord aan de bezoeker. Welke tentoonstelling was het meest indrukwekkend, inspirerend, urgent of gewoon het leukst? Jij bepaalt het. Voor jou zijn deze tentoonstellingen tenslotte gemaakt. Daar mogen we best wel even bij stilstaan.

Maar moet dat dan met een prijs?

Tienduizend euro
Prijzen genoeg, in de culturele sector. Maar deze bekroont niet één kunstenaar of één instelling, maar een gezamenlijke prestatie. Tentoonstellingsontwerpers, conservatoren en kunstenaars, maar ook de marketeers, tekstschrijvers, rondleiders en zaalsuppoosten – ze zijn allemaal even onmisbaar om een succes te maken van een tentoonstelling.

Geen wonder dat de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs zo leeft onder musea: de prijs zet niet alleen een tentoonstelling, maar de creatieve merites van de hele organisatie in het zonnetje. Er is ook iets te winnen: tienduizend euro, beschikbaar gesteld door de VriendenLoterij.

Patsboem
Wat de Tentoonstellingsprijs zo leuk maakt, is dat het laatste woord niet aan critici, journalisten of andere professionals is. Iederéén kan zijn stem laten horen. Musea doen er alles aan om hun tentoonstellingen te laten raken, verrassen en beklijven bij een zo groot mogelijk publiek. Nu is het aan de bezoeker om te bepalen welke daarin het best is geslaagd.

En vooruit, een verkiezing is nu eenmaal een effectieve aandachtstrekker. De overzichtelijke shortlist en de spanning van de stemming (tromgeroffel…) en uiteindelijk die ene winnaar (patsboem!) zorgen voor extra aandacht van publiek én media. Niet voor niets bracht vorig jaar een recordaantal van bijna 17 duizend mensen zijn stem uit.

Hiphop
Met de Tentoonstellingsprijs blikken we nog één keer terug op het afgelopen culturele seizoen. Welke kunstenaars, kunststromingen en disciplines werden het meest gewaardeerd – en kwam die waardering overeen met de bezoekersaantallen? Welke trends tekenen zich af in het tentoonstellingsaanbod? Maar ook: op welke maatschappelijke vraagstukken ligt de focus bij musea?

Ook dit jaar zijn tentoonstellingen genomineerd die onderwerpen en kunstvormen onder de aandacht brengen die in musea niet vanzelfsprekend een groot podium krijgen. Zo wordt in ‘Hip Hop Is’ de artistieke en culturele betekenis van hiphop aan een breed publiek getoond, nota bene in het Groninger Museum, ver weg van de Randstad die zo vaak de hoofdrol opeist.

Troost
Ook laten de tien nominaties zien welke waarde kunst en cultuur voor de samenleving kunnen hebben. Zo demonstreert ‘Missen als een ronde vorm’ in Stedelijk Museum Schiedam op indringende wijze hoe kunst kan troosten en verzachten in een maatschappij die juist verhardt. Laten we dan ook schoonheid en harmonie niet vergeten – ‘Brancusi’ in H’ART Museum en ‘Sculpting the Senses’ van modeontwerper Iris van Herpen in de Kunsthal bieden verwondering en verstilling in een steeds hectischere wereld.

Dat de terugblik op het museale jaar uitnodigt tot reflectie, blijkt onder meer uit de nominatie van ‘BIRDS’, een tentoonstelling in het Mauritshuis die onze verwrongen relatie met het dierenrijk, en vogels in het bijzonder, onder de loep neemt. ‘Wi Sranan’ in Museum Cobra versterkt meerstemmigheid en gelijkwaardigheid door interesse en begrip voor de ander; de groepstentoonstelling van kunstenaars met Surinaamse wortels stelt hardnekkige vooroordelen over niet-westerse kunst ter discussie.

Debat aanjagen
De Tentoonstellingsprijs bevestigt bovendien dat musea een plek zijn voor kunsthistorisch onderzoek. Zo toont Singer Laren in ‘De Werelden van Jan Toorop’ een onderbelicht aspect van de invloedrijke kunstenaar: zijn Chinees-Indonesische roots. Het grootse retrospectief ‘Jacob Lawrence’ in Kunsthal KAdE brengt niet alleen een in Nederland onbekend oeuvre onder de aandacht, maar belicht ook de bewogen Afro-Amerikaanse geschiedenis van de vorige eeuw.

Tot slot helpt de Tentoonstellingsprijs het debat aan te jagen. ‘De Mannen van Michelangelo’ in Teylers Museum focust op de vermeende homo-erotische uitstraling van tekeningen van deze renaissanceman – maar kan dat zomaar: kunst van vijfhonderd jaar geleden door zo’n hedendaagse lens bekijken? Ook ‘Fiona Tan: Monomania’ in het Rijksmuseum roept vragen op, over psychisch lijden en over de manier waarop we daar als samenleving naar kijken. Hoe kunnen we daar meer begrip en empathie voor opbrengen?

Appels en peren
Kortom: ja, er worden – net als bij andere prijzen – appels en peren vergeleken. Maar bij de Tentoonstellingsprijs is dat functioneel. Het gaat niet alleen om het aanwijzen van die ene winnaar, maar ook om het vieren van de breedte van het tentoonstellingsaanbod. Dus: ga stemmen.

Met je keuze zet je niet alleen je favoriet in het zonnetje, maar laat je ook zien hoeveel waardering er is voor tentoonstellingen en voor het werk dat musea daarin steken. Hoe meer mensen stemmen, hoe zichtbaarder die waardering wordt. En welke tentoonstelling ook wint: de rijkdom van het museale aanbod is er voor de bezoeker.

Jijzelf dus!