Vier benen, vijf vingers en een ruggengraat als staart: Maarten Vanden Eyndes (1977) Homo Stupidus Stupidus (2008) lijkt op geen enkele manier op een menselijk skelet. De titel is een knipoog naar Homo sapiens sapiens – letterlijk de ‘dubbel wijze mens’. De karikatuur van een wetenschappelijke reconstructie bekritiseert de arrogantie van een soort die door haar eigen handelen juist haar voortbestaan in gevaar brengt. Het werk past daarmee naadloos in de tentoonstelling ‘Waarheid? Kunst van de twijfel’, waarin Rijksmuseum Boerhaave in Leiden een wereld van feiten, fictie, leugens en waarheid verkent.

Met 27 kunstwerken en honderden andere objecten leidt het museum je langs de grenzen van betrouwbaarheid. Zo kijk je naar levensechte deepfakes, lees je over wetenschappelijke fabeldieren en blinken er in de vitrine gloednieuwe fossielen. Objecten die op het eerste gezicht zonder meer in een museum thuishoren, blijken niet helemaal authentiek. Zo stamt de voet van een Oud-Griekse vaas uit een andere tijd dan de rest van het aardewerk en bestaat een apenskelet uit twee verschillende gorilla’s.

Ook is er aandacht voor gevoelige onderwerpen. De schoolplaat Minderwertiges Erbgut: Familie Zero (1934) laat zien hoe het naziregime visueel aantrekkelijk onderwijsmateriaal inzette om zijn ‘rassenwaarheid’ te verspreiden. Negentiende-eeuwse wasmodellen tonen daarnaast gezichten van mensen en van dieren waarop zij zouden lijken. Aan de hand van karaktereigenschappen die aan deze dieren werden toegeschreven, meende men crimineel gedrag aan iemands uiterlijk te kunnen herkennen.

Tussen de opgezette witte én zwarte zwanen klinkt aan het einde van de tentoonstelling de boodschap helder: wie naar de waarheid zoekt, zal eerst moeten twijfelen.